رئیس میراث فرهنگی سراوان گفت: شهرستان سراوان با داشتن ۴۸۰ اثر تاریخی به عنوان یکی از شهرستان‌های تاریخی استان سیستان و بلوچستان است. محمد صدیق دهواری در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در سراوان به مناسبت هفته گردشگری اظهار کرد: سراوان با داشتن 480 اثر تاریخی به عنوان یکی از شهرستان‌های تاریخی استان بوده که دارای مناطق و جاذبه‌های گردشگری فراوانی است. وی افزود:

---

سنگ نگاره های کوه مهرگان: نقوش کوه مهرگان عموماً بر روی سطوح صاف سنگهای باقیمانده در مرتفع ترین قسمت کوه و خصوصاً جبهه شمالی آن دیده می شود. در طرح شماره 1، نقش انسانی را سوار بر اسب در حال تاخت ( نقش دو خطی اسب ) و نقش وسط حیوانی چهار پای جهازدار با بدنی کشیده و گوشها و دمی بلند (احتمالاً الاغ ) و نقش حیوان سوم که در پائین قرار گرفته نقش حیوان با بدن کشیده و شاخ های نسبتاً بلند ودم کوتاه  (احتمالا بز ) ودر حاشیه وسط، سمت راست نیز نقش بز دیگری دیده می شود که این نقوش از تکنیک رسم نسبتا پائینی برخوردارند.

---

قلعه بمپور:اين قلعه در 24 كيلومتري غرب ايرانشهر، و در جوار شهر بمپور قرار دارد. بمپور يكي از شهرهاي بسيار قديمي بلوچستان و در مسير لشكر اسكندر مقدوني قرار داشت. اين قلعه از لحاظ ساختاري تقريباً شبيه به ارگ بم است. قدمت تاريخي آن احتمالاً به دوران اشكاني و ساساني مي‌رسد. و نيز بقاياي آثار دوره اسلامي در آن ديده مي‌شود. از اين قلعه به‌ صورت مسكوني و دفاعي استفاده مي‌شد. بمپور تا سال 1233 شمسي مركز حكمراني بلوچستان بود و جنگ‌هاي زيادي در آن رخ داده است. مرمت مجدد آن در دوره قاجاريه توسط حكام محلي صورت گرفته است. در سال 1307 قلعه به توپ بسته شد و خرابي‌هاي فراواني به‌ بار آمد. قلعه بدون دروازه و داراي 2 برج است.

---

مسجد شاه علی زاهدان: این مسجد در سال 847 هجری به امر ملک شمس الدین علی ساخته شده است. از آنچه كه به رضا و رغبت به زیارتگاه اهدا شده، دو لوح حكاكی شده است كه به اواسط قرن نهم هجری تعلق دارند و حكاكی جالبی بر روی آنها صورت گرفته است. طبق ترجمه آقای "ا.ج.ایلس" از كارشناسان معروف موزه ایتالیا یكی از این دو، لوحی است كه نشان می‌دهد بنا توسط فردی از خاندان ملوک سیستان به نام "شاه علی" احداث شده است و لوح دیگر یادبود وفات "امیرغیاث الدین محمد كیانی"سر كرده شاخه كوچكی از خاندان ملوک سیستان بود.

---

     اين مسجد در روستاي دزک، در 3 كيلومتري شرق سراوان واقع شده است. زمان ساخت مسجد مشخص نيست. احتمال داده مي‌شود كه اين مسجد به دوران صفويه تعلق داشته باشد. مصالح به‌كار رفته در ديوارها و ستون‌ها از خشت و چينه، و پوشش سقف از فرآورده‌هاي نخل و خرما و گز و كنار است. شامل دو شبستان تابستاني و زمستاني است. ستون‌هاي آن تا حدودي شبيه ستون‌هاي مسجد تاريخانه دامغان مي‌باشد.

---

مسجد فيض الرحمان: اين مسجد در منطقه شيرآباد زاهدان واقع در خيابان مجديه داخل كوچه شماره 9 در شمال شرقي قبرستان محلي است.

---



سراوان شرقي‌ترين شهر استان سيستان و بلوچستان است كه با مركز استان سيصد و پنجاه و دو كيلومتر فاصله دارد. بسياري از روستاهاي اطراف سراوان خاك رس مرغوبي دارد كه با بهره‌برداري از آن، كوزه‌گري و سفال‌سازي بويژه در ناحيه گليپورگان رونق يافته است آثار به دست آمده در سراوان نشان مي‌دهد كه اين شهرستان سابقه تاريخي و تمدن بسيار كهني دارد.

قبل از سال هزار و سيصد و پنج شمسي نام اين محل «شستون- شصتون» بود كه به ‌تدريج بر وسعت آن افزوده شد و به سراوان معروف گرديد.

---

---

جلوه های زیبا و دیدنی استان، از دریای عمان تا دریاچه هامون در فصول مختلف، تنوعی دل انگیز را همراه دارد. یادگارهای تاریخی، سرسبزی ها و سربلندی های درختان خرما و قامت بلند و صبور تفتان، هر چند در گذشته به جهت بی مهری های مختلف نتوانسته اند جایگاه واقعی خود را بدست آورند. اینک پذیرای علاقه مندانی خواهد بود تا طبیعت بکر و شرایط منحصر به فردش را دریافته و از تنوع آن کسب فیض و لذت نمایند. *در شهرستان زاهدان، تفریح گاه و تفرج گاه پارک ملت و براسان، مجتمع فرهنگی تفریحی باغ خانواده، موزه مردم شناسی با جلوه های بسیار زیبا از فرهنگ منطقه، کتابخانه مرحوم استاد کامبوزیا، بازارچه سرپوش، ساختمان های قدیمی پست، دادگستری، گمرک و پست شهرمیرجاوه و …

---

محوطه پیش از تاریخ دمبیگان درجنوب شهر قصرقندنیز ازبزرگترین محوطه های پیش از تاریخ جنوب شرق کشور است که دارای وسعت 50 هکتار می باشدو ثبت میراث فرهنگی نیز شده است اما متاسفانه عملیات کاوش در این محوطه  انجام نشده است و فقط با بررسی های سطحی غنای این محوطه ثبات شده است این محوطه توسط شتین گزارش شده است متعلق به دوره یش از تاریخ می باشد.محوطه سیاه بن در شمال قصرقند نیز از دیگر اماکن باستانی و تاریخی قصرقند است

---

شستون مركز شهرستان سراوان است و هم اكنون شهر سراوان ناميده مي شود ، در گذشته به ان سر استون ، شستون و شهستان اطلاق مي شده است . سراستون : منطقه اي كه در ان بارندگي زياد اتفاق مي افتد . شستون : چشمه جوشان با توجه به رشته قنات جاري در شهر سراوان و فراواني آب . شهستان : تمام حكام منطقه از اين ديار برخاسته اند ...

---

بي‌سبب نيست كه بلوچ‌هاي پس ازحمله مغول‌ها به شهر گلشن و ويراني آن،       اين شهر را جالق ناميدند

"جالق" در زبان بلوچي به معناي "له شده" است؛ اين نام تا ابد نشان‌دهنده خوي وحشي مغولان است و حافظه تاريخي اين مردمان را به رخ مي‌كشد.

---

ايرانشهر در قلب بلوچستان همان شهر تاريخى پهره مى‏باشد كه در بعضى از كتب «پورا» نيز ضبط گرديده است.  پهره در لغت به معنى پاس و محافظت مى‏باشد چون پهره در مركز بلوچستان نقش حفاظت و پاسدارى از منطقه مَكرُان را داشته است.

     پَهْرَه به معناى شهربزرگ نیز ناميده ‏شده و در زمان حمله اسكندر مقدونى منطقه‏ اى آباد و سرسبز بوده اما به مرور زمان بر اثر علل گوناگونى رو به تخريب نهاده است.

---

شهرستان ايرانشهر در ميان ديگر شهرستانهاي بلوچستان داراي بيشترين و در عين حال با ارزش ترين آثار باقي مانده از دوران پيش از تاريخ مي باشد. واقع شدن در شاهراه ارتباطي تمدنهاي بزرگ نيمه شرقي فلات ايران در هزاره هاي سوم و چهارم قبل از ميلاد و وجود شرايط مناسب زيست محيطي دو عامل مهم براي تحقق اين ويژگي ها است . شواهد اين تنوع و گستردگي آثار زندگي را مي توان به صورت تپه ها , محوطه ها , گورستانها و... در جاي جاي شهرستان ايرانشهر مشاهده نمود

---

اولين مسئله اي كه درنظام تقسيم آب مطرح است ،واحدهاي رايج در تقسيم آب است كه برحسب نوع منبع ( قنات يا رودخانه ) ومنطقه متفاوت است .دراين بررسي به واحد تقسيم آب درقنات مي پردازيم:

---

بلوچستان سرزمینی است اهورایی که باز کرده آغوشش را به آسمان پاک و پرستاره ی ایزد نور. سرزمین پرنور و آفتاب، فارغ از ابر و سایه. سرزمینی است دائم در ستیز، در کشاکش دیرینه ی نور و ظلمت، نبرد اهورا ست بر علیه اهریمن، سرزمین سپنتامینو است در کینه ی انگره مینو. سرزمینی است گرم و روشن به خلوص آب به روشنای آفتاب به غنای خاک و بی تابی باد. محمل مردمانی است  با شوکت و مهر. مردمانی که از چشمان سیاه و اشراقی شان می توان تاریخ درد و لبخند تمام بشریت را به یکباره دید. چهره ی شان به رنگ کوه و کویر، رنگ باد رنگ  دریا رنگ خورشید چون عصاره ی خالص طبیعت. به راستی بلوچ طبیعتی است بکر که می توان از درد و رنگش گذر کرد و سفر کرد به درون گرم و پر مهرش و کشف کرد چشم اندازهای سبز و بی نظیر روح بکر و آرامش را. او پیام آوریست، حامل پیام دعوت به تماشای  پنجره های نو که گشوده است رو به چشم انداز گذشته های دور، پنجره های گشوده رو به آوای خدایان به زبان آریا، به لهجه ی شاهان نامیرای ایران که حک شده بر سنگ نبشته های کاخ های مخروبه ی باستان، پنجره های گشوده رو به پاکی رو به شادی، به پاکی دامن سپید مردان به شادی جامه های رنگین زنان.

---

وجود مساجد قدیمی چون مسجد جامع دزک، آثار تاریخی و مقابر متعدد، مناره های تاریخی در گذشته و وجود هزار مسجد، برپایی 86 نماز جمعه و19 حوزه علمیه اهل سنت در حال حاضر نشانگر تمسک دیرینه مردم این سامان به تعالیم دینی و مذهبی می باشد. آثار تاریخی و آئین های خاص، این شهرستان را نسبت به دیگر شهرستان های استان سیستان و بلوچستان متمایزتر می سازد و آنرا به لحاظ علمی ،مذهبی و دینی از دیگر نقاط رفیع تر ساخته است. گرایشات فکری اسلامی معاصر هم چون تبلیغی ، دیو بندی، صوفی، اخوانی و سلفی که هم اکنون در سایه ی توجه نظام اسلامی در این شهرستان رواج دارند نشان دهنده عمق تفکر مذهبی و اسلامی در این شهرستان است. در این راستا در چند روستای شهرستان سروان همچون محمدی ،کلپورگان، پیرآباد، گورناگان، کلای ماشکید با محوریت روستای دهک در 35 کیلو متری جنوب شرقی سراوان همچنان یکی از قدیمی ترین آئین های تصوف ایران رواج دارد و پیران و مریدان و مرشدان طریقه های قادری، چشتی، سهروردی، و نقش بندی همچنان با برگزاری مراسم ذکر، دعا و نیایش و بزرگداشت مناسبت های مذهبی این شهرستان را به یکی از نقاط مهم و برجسته فرهنگ و موسیقی عرفانی استان مبدل ساخته اند.

---

روستای دهک

از روستای دهک می توان به عنوان مرکزیت صاحبان یاد کرد که در مسیر راه سراوان به کوهک یا مرز ایران و پاکستان واقع شده است. که در دوره های مختلف تاریخی تا قبل از استقرار حکومت مرکزی در سال 1307 و دوره قاجاریه تابع دزک بوده است.

دهک تا جاده اصلی مسیر سراوان به کوهک 5 کیلومتر فاصله دارد که هم اکنون آسفالته می باشد. مذهب عمده 500 خانوار این روستا اهل سنت حنفی هستند که از میان این 500 خانوار حدود 200 خانوار پیروان طریقت نقش بندی و چشتی ، سهروردی و قادری هستند که در مجموع روستاهای دیگر تعداد جمعیت آنان بالغ بر 700 خانوار می رسد.

بيشتر بزرگان طریقت و عارفان  ساکن در این منطقه دارای دیوان شعر و غزليات  بوده اند که می توان به دیوان غزليات حضرت خواجه محمد مرشد، حضرت خواجه حضوری وحضرت خواجه  نبی بخش اشاره کرد که هنوز به زیور طبع آراسته نشده اند و دیوان اشعار این بزرگان طریقت پس از وفات آنان توسط فرزندان و مریدان گردآوری شده است.

---

بمپورقديمی ترين نقطه باستانی بلوچستان ايران است.سرگذشت مظلوميت و بيچارگی قوم بلوچ و ستم هایی است که بر اين مردمان سخت کوش رفته است .و حماسه پهلوانی های قومی است که در نبردهای بزرگ و نا برابر اخرين نفس های مردانگی و پهلوانی قديم را در برابر تدبيرها و ترفند های نا مردانه تمدن جديد نشان دادند .

---

سواس نام دمپاییهای مردان در بلوچستان قدیم بوده است .این دمپایی ها از برگ نوعی درخت خرما كه در

منطقه سرباز یافت می شود ساخته می شوند .كه فكر میكنم اسم برگهای آن ،،ریدگ،، می باشد بلوچها در قدیم از

این دمپاییها استفاده می كردند كه در همه جا به پایشان بود این دم پایی ها بسیار حكم است و سیخ و تیغ به راحتی

در آن فرو نمی رود .همون طور كه در تصویر می بینید این دمپایی ها بسیار ساده می باشند اما استوار همانند

خود مردمان این دیار كه اكثرشان همین طور ساده و استوار بوده اند .امروز با وجود انواع و اقسام دمپاییهای

دیگر كسی از این دمپاییا سراغی نمی گیرد حتی پیرها .شاید اگر امروز ما كسانی را با این پوششها ببینیم تعجب

بكنیم.

---