درآمد:

 

      آگاهی ازپیشینه فرهنگی وسنتی اقوام ایران زمین یکی ازراههای شناخت فرهنگ ملی است  درواقع اقوام ساکن درپهنه ایران ازدورانهای بسیاردوروحتی پیش ازدرآمدن آریایی ها به این منطقه ، درپیدایی وگسترش تمدنها وفرهنگهای درخشانی کوشیده بودند، بی گمان این اقوام درکنارهم دریک تعامل فرهنگی ژرف بسرمی بردند.هریک ازاقوام ساکن ایران بخشی ازفرهنگ ایران راشکل می دهندودرباروری وغنای تمدن ایران نقشی ماندگارازخودبرجای نهاده اند.درمیان اقوام ایرانی ، قوم بلوچ ازاقوام دیرپا وکهن ایرانی است که دارای آداب ورسوم ، آیین ها وفرهنگ بومی ویژه خوداست. پژوهش درفرهنگهای قومی می تواندازدیدگاههای انسانشناسی ومردم شناسی فرهنگی صورت می گیرد، امری که شایسته است درایران درقالب تاسیس پژوهشگاههای انسانشناسی یا مردم شناسی به آن پرداخته شود.

---

    درعصرارتباطات و اوج گسترش تکنولوژی جالب است بدانیدبلوچهاازجایگاه مناسبی برای استفاده ازاین فرصت برخوردارنشده ودردهکده جهانی همچون جهان لایتناهی هضم شده اند.

 به جرات می توان گفت: در ايران هيچ قومى به اندازه قوم بلوچ ناشناخته نمانده  چون فرصتی برای بروزاستعدادهای بالقوه خودنداشته است اين امر را مى‏توانيم ناشى از علت های مختلفی بدانیم که ما دراین جا به چهارمورد آنهااشاره می کنیم :

---

هویت ملی كه به معنای احساس تعلق به یك دولت ـ ملت در چارچوب یك سرزمین معین فرهنگ، تاریخ، خاطرات، ادبیات و زبان مشترك و اراده با هم‌زیستی می‌باشد، از مفاهیمی است كه در دوران معاصر، بعد از شكل‌گیری دولت‌ ـ ملت و دولت ملی در غرب، موضوعیت یافت. هویت ملی در یك كشور، لازمه و پیش‌‌نیاز همبستگی و وفاق اجتماعی و یكپارچگی ملی است. از آن‌جا كه یك بخش از هویت ملی برپایة برخی از عناصر هویت قومی شكل می‌گیرد و بنابر‌این ممكن است،‌ یك یا تعدادی از این عناصر، حالتی عام یا مشترك نداشته باشند و از طرفی ملت به معنای شهروندان یك كشور است كه از حقوق و تكالیف مشابه و برابری برخوردارند، در جوامع چند قومی، بحث هویت ملی، اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. از نیمة دوم قرن بیستم تا به حال، با توجه به اینكه، بحران‌های قومی بسیار متعددی در دنیا بویژه در كشورهایی نظیر اتحاد جماهیر شوروی سابق، یوگسلاوی و بسیاری از كشورهای آفریقایی و خاورمیانه بویژه ایران، روی داده است و از طرفی بیش از نود درصد كشورهای دنیا چند قومی هستند، موضوع قومیت و ناسیونالیسم قومی و تقابل آن با هویت ملی، چه در سطح سیاست و اجتماع و چه در علوم اجتماعی و سیاسی از اهمیت فزاینده‌ای برخودار شده است. تحقیق حاضر در همین راستا، در پی آن است كه با توجه به اهمیت موضوع و ضرورت پرداختن به این مسأله در ارتباط با قومیت بلوچ بویژه با توجه به سوابق جنبش‌های قومی در بلوچستان و نیز موقعیت استراتژیك آن،‌ نگرش دانشجویان بلوچ به عنوان یك قشر از نخبگان بلوچ را نسبت به هویت ملی ایرانی بررسی نماید.

---

     شعر شاعران استان سيستان و بلوچستان را از جهت بررسي « موضوع شعر شاعران روحاني اهل سنت» مورد پژوهش و بحث قرار داده‌ام، بدواً مقدمه و پيش گفتاري درباره لسان شعر بيان شده و در فصل بعدي راجع به راه يافتن لغات عربي و اردو درزبان فارسي بحث شده است و اندكي هم در مورد كلمات اصيل فارسي كه اردو زبانان در محاورات و نوشتجات خويش به كار مي‌برند، گفتگو صورت گرفته است. آنگاه قبل از ورود به بحث اصلي كه موضوع پژوهش هست، كلياتي را درباره‌ي شعر بلوچ كه به طور تيتروار ذيلاً بيان مي‌گردد به بحث كشيده‌ام:

---

 

مقدمه

 

مهمترين اثر اجتماعي نابرابري ثروت كه بيشتر نظريه هاي اجتماعي نيز بدان توجه دارند، وقوع خشونت و شورش مي باشد؛ زيرا اين نوع نابرابري بيشترين تأثير را در ايجاد تضاد و تعارضات اجتماعي برجاي مي گذارد. اما صرف نظر از اينكه تضاد در زماني كه شكل ساختاري به خود مي گيرد، از چه منابعي برخوردار است، شكافهاي اجتماعي را توليد مي كند. اين نوع شكافها در شرايط خاصي منجر به تشكيل گروه بنديهاي اجتماعي و حتي سياسي مي گردد كه اين گروه بنديها نيز اگر به گونه ساختاري شكل گيرند در درون خود شبكه اي از روابط ميان اعضا را بوجود مي آورند كه علاوه بر پيوند دادن افراد به يكديگر، تراكم اجتماعي بسيار نيرومندي را نيز ايجاد مي كند.

پس اينكه نظريه هاي اجتماعي، نابرابري را علت محوري شوو خشونت قلمداد ميكنند، نشان مي دهد متغيرهاي بينابيني، در اين رابطه علّي ايفاگر نقش مهمي هستند. بنابراين تضادهاي ساختاري، بروز شكافهاي اجتماعي و تشكيل گروه بنديها، از جمله اين نوع متغيرها مي باشد

---

اخيراً‌ موضوع اقليت‌هاي قومي به صورت بحثي هر چند ابتدايي و كم اقبال از طرف بعضي از صاحبنظران به خصوص از جناب آقاي جلالي‌پور و ديگر علاقه‌مندان در مطبوعات مطرح شده است كه تا اينجا بيشتر محدود به قوميت كرد بود. اما در كل گشودن باب اين مبحث در همين حد هم در كشوري كه داراي قوميت‌هاي مخلتف مي‌باشد از اهميت ويژه برخوردار است زيرا پيش از اين مسأله قوميت‌ها در ايران به شكل موضوعي غيرقابل طرح هم براي مخالفان مسأله قوميت‌ها و هم براي موافقان بوده است. مخالفان، طرح مسأله قوميت‌ها را مساوي با دامن‌زدن به اختلافات و يا نفي يكپارچگي ايران مي‌پنداشتندو موافقان با نگراني از فضاي سنگين ايجاد شده امنيتي، از نزديك شدن به اين مباحث احتراز مي‌كردند و بسياري نسبت به جدي‌بودن اين مباحث ترديد داشتند اما اظهارات هشدارگونه اخير وزير اطلاعات در صحن مجلس در هفته دولت نشان از نگراني ايشان در مورد آينده مسائل قومي و وضعيت مبهم امروزي داشت. اين امر ضعف نخبگان و علاقه‌مندان به مباحث اساسي جامعه ايران را آشكار مي‌كند كه اغلب زماني با مسائل مواجه مي‌شوند كه عملاً در مقابل آن قرار گرفته باشند. به هر حال تا همين حد كه اين مباحث به آهستگي در مطبوعات ظهور و بروز كرده است بايد آن را به فال نيك گرفت و به دور از پيش داوري‌هاي شتاب‌زده سياسي با تأمل در خور شأن جامعه‌اي متمدن نسبت به يكي از مسائل مهم كشور هم علاقه‌مندان را به اين مباحث دعوت كرد تا افكار عمومي در مواجه با ديدگاه‌هاي مختلف با برخورداري از روشنگري در خور يك جامعه مدرن و متمدن از كجراهه عصبيت‌هاي نهفته و تراكم شده در لايه‌هاي پنهان جامعه به سلامتي عبور كرد. با اين مقدمات از نظر نگارنده توجه به نكات ذيل در برخورد با مسأله قوميت‌ها از اهميت ويژه‌اي برخوردار است:

---

سياه سوار و ماجراي مسلمان شدن او و همراهانش

 

شايد اندك كساني از اين جريان تاريخي خبر داشته باشد كه در زمان « يزدگرد » شاهنشاه ايران ، وقتي سپاه اسلام سيل آسا به طرف فارس پيشروي مي كرد ، سپه سالار نامور ايران ، « سياه سوار » كه بلوچ بود با قبايل همراه خويش مسلمان شد و در سپاه اسلام منضم گرديد ، اين گروه در از بين بردن حكومت « ساسانيان» نقش هاي مهمّي ايفا نمودند و انتقام ستم هايي كه اين حكومت بر بلوچ ها روا داشته بود را گرفتند .

---

جد قوم بلوچ بعد از پيدايش زبانها كه در منطقه ي مكران ساكن مي شود ، چنانكه موقيعت ژئوپولتيك مكران مشخص مي سازد ، بيانگر شناخت و بينش سياسي مكران مي باشد كه منطقه اي را انتخاب كرده اند كه از شرق به هند و از جنوب به درياي عمان و اقيانوس هند و از شمال با خراسان متصل است .

---

یکی از تیره های طایفه ریگی که در منطقه ومرکزیت گشت سکونت دارند .
وجه تسمیه حسین بر :
حسین : حسین فرزند میر حسن (ریگی) جد بزرگ همه ساکنان این منطقه می باشد .
بر : به معنی گروه - لشکر - یعنی گروه حسین (حسین بر)
حسین بر یکی از طوایف ریگی می‌باشد که طایفه از ۳ تیره بزرگ و ۳۲ زیر مجموعه تشکیل گردیده‌است که مهمترین تیره‌های آن عبارتنداز :

---

  دس دوچ كه كلمه ي مترادف آن را در زبان فارسي دست دوز يا هر آنچه بادست دوخته مي‌شود مي گويند

 و عبارتست از كارهاي دست دوزي كه با كمك دستاني توانا و فكر خلاق هنرمندان بر عرصه يك پارچه جاودانه مي گردد و آنچه از اين رهگذر بر جاي مي ماند فقط حاصل ذوق ، سليقه ، ابتكار و استعداد قابل تحسين هنرمندان اين ديار است و همچنين از ديگر صنايع دستي زنان هنرمند بلوچ حصير بافي ، پرده بافي، قالي بافي، سكه دوزي  ودكمه دوزي را مي توان نام برد سوزن دوزي به شيوه اي اصيل و قديمي ، هنري است كه فقط توسط دستاني هنرمند و به ديار سوزن  ونخ تعلق دارد  وشكل مي گيرد و قلمرو آن رابا ماشين و چرخ و …. سرو كاري نيست اين هنر ارزشمند  وقابل تحسين در خانه هايي تنيده شده از الياف درخت خرما و در كنار فاميل و خانواده اي گرم و يا در هم نشيني هاي خانوادگي و عشيره اي پاي به عرصه حيات مي نهد.

سوزن دوزي را مي توان عصاره درد دل هاي زنانه و بازتاب خاطرات تلخ و شيرين قومي در طول تاريخ بر شمرد كه خود آميزه اي ذهني از آهنگ و ريتم حركت دست ها است كه منجر به پديد آمدن آثاري جاندار و جاودانه بر تار و پودي سرد و بي روح مي گردد در تمامي خطه بلوچستان و در تمام شهرها و روستاهاي دور افتاده اين سرزمين مي توان زنان  ودختران هنرمندي را ديد بدون اين كه برايشان طرحي را رسم كرده باشند ، با انتخاب نخ و پارچه طرح ها و نقش هايي جسورانه و بديع مي‌آفرينند. طرح ها  ونقش هايي كه برآيند سنتي هزاران ساله مي‌باشد با كنار هم چيدن اين طرح ها آثاري متفاوت پديد مي آيد .

---

همانطور كه در پوشش گياهى منطقه تنوع زيادى به چشم مى ‏خورد، در زندگى جانورى نيز تنوع زيادى وجود دارد بطوريكه بعضى از جانوران موجود در منطقه در ساير نقاط ايران به چشم نمى ‏خورند و فقط مخصوص همين ناحيه هستند از اينگونه جانوران مى ‏توانيم به كروكديل و خرس آسيايى و ... اشاره كنيم. پستاندارانى كه در اين منطقه زيست مى‏نمايند نسبت به همسانان خود كه در عرضهاى جغرافيايى بالاتر به سر مى ‏برند. كوچك اندام تر هستند. بدين ترتيب قوچ، ميش، آهو و ساير پستاندارانى كه از نژادهاى ديگر آنها در ساير نقاط يافت مى ‏شود، در اينجا با جثه ‏اى كوچكتر ديده مى ‏شوند. قدر مسلم آنكه در اين منطقه جانورانى مى ‏توانند زيست نمايند كه بتوانند خود را با شرايط آب و هوايى و موقعيت جغرافيايى منطقه وفق بدهند.

 

جانوران منطقه سرباز را مى‏توان در پنج دسته تقسيم‏بندى نمود:

---

در دنیا درس مردم  شناسی در باره  مسائل روز است  ولی در ایران نظریه های 50 تا 60 سال پیش در دروس علوم اجتماعی تدریس میشوند . شاید ما فراموش  میکنیم که در هیچ درسی (موضوع)  یکنواخت  باقی نمی ماند وتغییرمی کند همانگونه که فرهنگ ثابت فرهنگ مرده است وبدون تغییر درجامیزند. در تحقیق های فولکلوریک هم شرایط امروز ملاک قرارمیگیرد.اما  می بینیم که برخی نشریه های فرهنگ مردم مطالب     50سال پیش را دارد.الان هم در دانشگاههای ماعشایربرای دانشجویان تعریف میشوند درحالیکه عشایر مانند  دیروز زندگی نمیکنند.دکتر روح الامینی استاد دانشگاه معتقد است که دیکرعشایرسوار براسب گله داری نمیکنند بلکه گله وگوسفند رابا کامیون جابجا میکنند وی در این بحث در باره مردم شناسی درقرن 21 بگوید که تکنیک  وسایل لباس غذا و ان چیزی که مادرکتابهای 60سال پیش نوشته ایم تغییر کرده است.

  واقعیت اینست که مناسبات اجتماعی وزندگی اقوام در دوران گذشته برای نسل کنونی جذاب بوده وازبسیاری       ازجهات درخور تحقیق و تفحص واندیشه است ودر عین حال که حاوی مضامین اخلاقی واجتماعی درباب نگرش اقوام گوناگون به جهان پیرامون خود ومسائل انست اندیشه های ساده وعمیق ونکته های باریک درخودنهفته دارد اما با آامیخته شدن زندگی عشلیربانگرش امروزی به زندگی باعث شده است بسیاری ازاداب وعادات وسنتهای خودراکمرنگ ببیندوناچار بازندگی که پیوسته روبه سوی مدرنیته داردسازش کند وداشته های فولکلوریک رادر جنبه های خصوصی تفکر خویش نگاه کنند.

---

مكران نوعي اشتقاق درون‌قاره‌اي، به سن ژوراسيك پسين – كرتاسة پيشين (گلني و همكاران، 1990) در سكوي ايران است كه با توجه به رفتار امواج صوتي و سرعت امواج در پي‌سنگ، با اقيانوس‌زايي همراه بوده است. به همين دليل، پي‌سنگ ناحيه نوعي پوستة اقيانوسي با ميانگين ستبراي حدود 7 كيلومتر است كه با توالي ستبري از رسوب‌هاي فليش‌گونه و گاه شبه مولاس ‌پوشيده شده كه ممكن است تا حدود 10‌هزار متر ضخامت داشته باشند. در يك راستاي شمال به جنوب، پوشش رسوبي روي پي‌سنگ، جوان‎تر است.

---

برای آگاهی از تاریخ و قدمت یک ناحیه و وجودسوابق تمدن در آن در   دوران قبل ازمیلاد و پیش از آن ودورانی که منابع کتبی موجود نباشد مهمترین مدارک آثار باستانی است که از آنها به عنوان بخشی از مدارک باستانشناسی یاد می شود واین آثار روشنگر بخشی از تاریخ یک ناحیه هستند واز این جهت روستای سب که در بخش سیب وسوران قرار دارد جایگاه ممتا زومنحصر به فرد ی دارد وبه جرات می توان گفت که هیچ یک از روستاهای سیستان وبلوچستان از نظر غنای اثار تاریخی با این روستا برابری نمی کند زیرا چهار تپه باستانی به ثبت رسیده وسه تپه دیگر که ثبت نشده اند در این روستا قرار دارد دلیل به ثبت نرسیدن سه تپه دیگر در فهرست اثار ملی کشور این است که پیش از اقدام سازمان میراث فرهنگی برای ثبت این آثار ارزشمند برروی آنها خانه سازی کرده ا ند از میان این تپه ها تپه میل مارو کله برزاد  قلعه ملا وپیر کهور متعلق به هزاره دوم و سوم پیش از میلاد هستند ودوتپه دیگر یعنی تپه پیر مونتان وشهرک که هنوز به ثبت نرسیده اند از قدمتی مشابه برخور دارند وجود این تپه ها حکایت از پیشینه بر جسته تمدنی در این منطقه دارد و سندی است بر اهمیت منطقه ای که امروز از آن به عنوان سیب وسوران یاد میشود

---

موسيقي بلوچستان به پنج نوع متفاوت تقسيم بندي مي‌شود:

 

1- نعت و غزل : همان موسيقي عرفاني بلوچستان است . ادوات اصلي در اين موسيقي رباب و تنبورگ مي باشد امروزه نيز استفاده مي شود در اين موسيقي اشعار عرفاني از مولانا ، حافظ ، جامي ، خسرو دهلوي ، شيخ عثمان مروندي معروف به قلندر لعل شهباز و اشعار عرفا و شعراي محلي سراوان كه اكثرا از سادات روستاهاي پير آباد و دهك هستند ، بكار مي روند از جمله خواجه مرشد ، خواجه بني بخش و سيد عبدالرئوف را با موسقي محلي  وعرفاني در ايام خاص مثلا ميلاد ائمه خصوصا نيمه شعبان در مراسم مولودي مي خوانند . يكي از نوازندگان رباب و خواننده مرشد محمد جان پير آبادي است كه از چهره اي جذاب و صدايي گيرا برخوردار است و در نوازندگي رباب استادي به تمام معنا است ، ولي به دليل اعتقادات عرفاني و مذهبي اجازه ضبط صدا و تصوير را نمي‌دهد .

 

2- صوت و نازينك : اين موسيقي عبارت است از آهنگ هاي شاد و نشاط انگيزي كه با ترانه و آواز همراه مي باشد . صوت با همراهي چند ساز كه قيچك به طور مسلم جزو آنهاست اجرا ميشود ، آهنگ هاي صوت زياد متنوع نيست و يكنواختي آشكاري از آن احساس مي شود ، اما ترانه هاي صوت متنوع است و پيرامون مفاهيم عاشقانه و زيبايي طبيعت و حكايت ازشور و نشاط عشق و جواني دارد . مفاهيم آن پر معنا و بيانگر شور و حالي است كه سروده طبع لطيف و شاعرانه بلوچ و انعكاس تخيلات زيباي وي و نيز عشق عميق به ايران ووطن را ترسيم مي كند . موسيقي صوت خود به آهنگ هاي متفاوتي تقسيم مي شود از جمله آهنگ هايي كه در مجالس رسمي و اعياد و جشن ها اجرا مي شوند ، اصطلاحاً شعر گفته مي شوند . در اين آهنگ ها مضامين ترانه ها پيرامون داستان هاي شورانگيز عشقي و فولكوريك بلوچستان مثل داستان هاني و شي مريد ، بي بگر و گراناز ، عزت و مهرك ، حمل و ماه گنج دور مي زند در اجراي شعر سه حالت مختلف معمول است : الف- دپگال ب ـ الخان ج- زهيروگ ........

---

موقعيت جغرافيايى:  شهرستان ايرانشهر - بخش بمپور – شمال غرب شهر بمپور-25کیلومتری غرب ایرانشهر

 قدمت این قلعه به استنادبرخی منابع تاریخی به دوران ساسانیان می رسد وامروزه درردیف آثارتاریخی ایران به ثبت رسیده است.

        

خصوصيات معمارى:  مصالح بكار رفته در اين قلعه خشت‏خام و گل رس بوده كه برروى يك تپه مصنوعى احداث شده است ديوارهاى غربى و شرقى در هر رأس داراى برجهاى استوانه‏اى مى‏باشند. از چهار برجك ديده‏بانى تنها دو برجك آن به ارتفاع 2 متر باقى مانده‏اند. در داخل قلعه يك رديف از اتاقهاى چسبيده به ديوار قلعه براى امور مختلف در نظر گرفته شده‏اند. يك حلقه چاه نيز در درون قلعه وجود دارد ارتفاع تپه مصنوعى كه قلعه روى آن قرار گرفته 80 متر است.

---

سراوان شرقي‌ترين شهر استان سيستان و بلوچستان  است كه با مركز استان سيصد و پنجاه و دو كيلومتر فاصله دارد. بسياري از روستاهاي اطراف سراوان خاك رس مرغوبي دارد كه با بهره‌برداري از آن، كوزه‌گري و سفال‌سازي  بويژه در ناحيه گليپورگان رونق يافته است آثار به دست آمده در سراوان نشان مي‌دهد كه اين شهرستان سابقه تاريخي و تمدن بسيار كهني دارد.

 

---

جريان رودخانه‏ هاى دامن و بمپور زمينه لازم را براى استقرار انسانها در حاشيه اين رودها از دوران قديم فراهم كرده است. براساس بررسى‏هاى انجام شده آثارى از دوران ماقبل تاريخ در اين منطقه شناسايى شده‏ اند، كه بيانگر وجود تمدن كهن و غناى تاريخى و فرهنگى اين ناحيه مى‏باشند.

آثارباستانى وابنيه تاريخى اين شهرستان عبارتند از:

---

سکه دوزي‌ يکي از هنرهاي دستي بلوچستان است‌ که‌ عموما خانواده‌هاي بلوچ از آن جهت‌تزئين رويه‌ ي رختخواب يا زينت گردن‌ شتر در موقع‌ عروسي‌ استفاده‌ مي‌کنند و اغلب جهت‌زينت اطاق نيز به‌ ديوار مي‌آويزند.

 هنر سکه دوزي‌ در بلوچستان مانند سوزندوزي‌ داراي‌سابقه يي‌ طولاني‌ است‌ و تقريبا در تمامي‌ مناطق روستائي‌ استان رايج‌ مي‌باشد و توليد و‌عرضه‌ ي آن جنبه محلي دارد و اگر داد و ستدي در اين‌ خصوص صورت‌ بگيرد بيشتر در بين‌خود اهالي‌ است‌. مرغوبيت محصولات سکه دوزي‌ شده بستگي زيادي‌ به‌ مواد اوليه مرغوب‌دارد. مهمترين‌ موادي‌ که‌ در ساخت‌ محصولات سکه دوزي‌ شده بکار مي‌رود عبارت‌ است‌ از‌پارچه‌ هائي‌ که‌ داراي برق و جلا مي‌باشد (مانند جرسه‌)، دکمه،، آينه، پولک‌، خرمهره و امثال‌آن.

---

                   

اي بلوچستان تويي اسرار من                              من بلوچم هر بلوچي يار من

 

اي بلوچستان دواي درد من                                 اي بلوچستان تويي تيمار من

 

توتياي خاك تو در چشم من                                 بوي تو درمان كند بيمار من

 

من بلوچم نام من تاريخ من                                  جز بلوچي كم بود غمخوار من

 

من بلوچم مرد جنگي مرد كوچ                            مي نوازد مردي ام را تار من

 

پير من مرشد كه بوده است در وجود                   آن محمد بوده است سردار من

 

من مسلمانم مسلماني كنم                            سنتان مصطفي هم يار من  

 

---