جريان رودخانه‏ هاى دامن و بمپور زمينه لازم را براى استقرار انسانها در حاشيه اين رودها از دوران قديم فراهم كرده است. براساس بررسى‏هاى انجام شده آثارى از دوران ماقبل تاريخ در اين منطقه شناسايى شده‏ اند، كه بيانگر وجود تمدن كهن و غناى تاريخى و فرهنگى اين ناحيه مى‏باشند.

آثارباستانى وابنيه تاريخى اين شهرستان عبارتند از:

محوطه‏ هاى باستانى: چاه حسينى - دامَنْ - بمپور - تومپ شهر دراز - گورستان قديمى خوراب - منار امام - تپه بَزْمان - قبرهاى قديمى دامن - تمب مورياب جازموريان - سَركَهوران - كَتوكان - قاسم ‏آباد - مَوْلا - گوارگوشت - سَردْگاه (سَردُقْ) - قبور قديمى تيغ آب - سُهران - قبرستان كولِگ - قبرستان دَمبولان.

قلاع : ناصرى (ايرانشهر) - بمپور - چهل دختر - بَزْمان – سوراپ(هارون) -گوران‏ بزمان- دامن - كَجكوش - اسپيددره - سعيدآباد - گوران‏ دامن - زومى.

ساير آثار: ساختمانهاى سنگى هودْيان - سنگ مَرمَر جعفرآباد - آرامگاه سيدمهدى - آرامگاه حاجى‏بابا كَتْوكان - منزل محل سكونت آيت‏الله خامنه ‏اى در دوران تبعيد - غار تاريخى كَم ْ‏سِپْتان