ما بلوچِن ما بلوچِن ما بلوچ

 

 

ما بلوچستانءنوكين ماه و روچ

 

تاك تاكِن زندءدفترتي بلوچ

 

 

زيرتفاقءرشتگاهوري بدوچ

 

پرچيا از كاروان پدمنتگي

 

 

ظاهرِن پَش كِنزَگء مادن چوروچ

 

روچ دراتكگ تواگت وابينگي

 

 

شنگ و شانگنت باروبي فكري چه كوچ

 

گوهري پيت من زرء لنجابه بد

 

 

لعلءِلوتَي سكگين كوهان بكوچ

 

كاميابي كار و كوشستءِ بَرن

 

 

انب لوئي چون كه تو كشتگ كروچ

 

وقت گوازيني په واب و غفلتا

 

 

قيمتي جنسا مكن چوستك و سوچ

 

روم وشامء حسرتا چيّاوَرَي

 

 

روم وشامي هدكن از چانب و نكوچ

 

لاغري عذري نَهِن په تازيا

 

 

لاغَري بهتر بِتَچ بل عذرء پوچ

 

گون بلوچي غيرتا ميانابِبَند

 

 

ميشءِ چم جَهلي مكن پاداچوقوچ

 

نين ترا زيبيت گوشگ بافخروشان

 

 

ديمءِ ديوّانا كه ما هستٍن بلوچ

ما بلوچين ما بلوچين ما بلوچ 

 

ما بلوچستانء نوكين ماه و روچ

---

در رثای حضرت مولانا مولوی عبدالعزیز علیه الرحمة و الغفران

خون اگر گرید بلوچستان رواست مولوی عبدالعزیز او کجاست ؟

---

شهرستان کنارک یکی از شهرستانهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. مرکز این شهرستان، شهر کنارک است. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۷۱٫۰۶۳ نفر بوده است.

تقسیمات کشوریبخش مرکزی شهرستان کنارک دهستان جهلیان دهستان کهیر

شهر: کنارک

بخش زرآباد دهستان زرآباد شرقی دهستان زرآباد غربی

---

شهرستان دلگان از شهرستان‌های استان سیستان وبلوچستان ایران است.

این شهرستان تا سال۱۳۸۶ به عنوان بخش دلگان ایرانشهر شناخته می‌شد که در این تاریخ به شهرستان ارتقا یافت. جمعیت این شهرستان بنابر آمار سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۵۲٬۴۱۹ نفر بوده است........

---

الف- تقسيمات کشوري شهرستان چابهاربا مساحت 24729 کيلومتر مربع درشمال شرقي استان سيستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان 691کيلومتر است . اين شهرستان داراي تعداد 3 مرکز شهري و 5 بخش – 11 دهستان و 592 آبادي داراي سکنه است ب- عوارض طبيعي ( ارتفاعات ، رودخانه ها ، قنات ، چاه و چشمه ها(اعم از فصلي و غير فصلي ) سرچشمه رودخانه و منتهي به . شهرستان چابهار تماماً بخشي از حوزه آبريز بزرگ درياي عمان را تشکيل مي دهد آن بخش از اين حوزه آبريز که در اين شهرستان واقع شده است را حوزه آبريز رودخانه هاي سرباز ، کاجو ، کهير وراپيچ تشکيل مي دهد که از ارتفاعات مگران سرچشمه گرفته و از شمال به جنوب جريان دارند و در انتها به دريا مي ريزند ، از نظر هيدروژنولوژيکي محدوده شهرستان چابهار را هفت محدوده مطالعاتي تشکيل مي دهند . در اين شهرستان در حال حاضر تقريباً تمام بهره برداري از منابع زير زمين صورت مي گيرد ولي اين منابع شديداً وابسته به جريان هاي سطحي مي باشند و بهمين دليل منابع حساس و آسيب پذيري مي باشند . ج- منابع تامين آب و حوزه آبريز و شبکه رودخانه ها آب اين شهرستان ازطريق 1042 حلقه چاه 13 رشته قنات ---رشته چشمه با ميزان آبدهي5/95 ميليون متر مکعب و رودخانه هاي سرباز و- با ميزان آبدهي متوسط سالانه 500 هزار ميليون متر مکعب تامين مي شود. د- اقليم شهرستان چابهار داراي اقليم بياباني گرم و خشک مي باشد . ميانگين بارش سالانه در اين شهرستان 2/114ميلي متر و متوسط دماي آن در سال 82 از8/40 + الي 8/9+ درجه سانتي گراد در تغيير است . زبان و مذهب مردم شهرستان چابهار به لهجه بلوچي تکلم مي کنند و لهجه هاي فارسي و محلي نيز رايج است . در اين شهرستان 65/99 درصد جمعيت آن را مسلمانان شيعه /سني/تشکيل مي دهند. جمعيت و نيروي انساني - جمعيت جمعيت شهرستان چابهار در سال 1375 حدود 163940 نفر بوده اين رقم در سال 1382 به 210975 نفر رسيده است .تغييرات جمعيت در سال 1382 نسبت به سال 1375 ،برابر7/3 درصد بوده است . - نيروي انساني بر اساس برآورد انجام شده در سال 1382جمعيت فعال اين شهرستان *(استان)241923نفر، جمعيت شاغل 225353 نفر به ترتيب روستايي و شهري 1084974و 1065034بوده و ترکيب اشتغال به ترتيب کشاورزي صنعت و خدمات 28و8/24و2/47 درصد مي باشد. - آموزش عالي در سال تحصيلي 83-1382 در شهرستان چابهار ،423دانشجودر حال تحصيل بوده که از اين تعداد 2/72درصددردانشگاه دريانوردي و8/27درصددردانشگاه آزادوپيام نور مشغول به تحصيل بوده اند. ج- بهداشت و درمان شهرستان چابهار از لحاظ امکانات بهداشتي و درماني در سال 1375 داراي 1 بيمارستان با100تخت بوده که در سال 1382 تعداد بيمارستان به 1 و تعداد تخت بيمارستان نيز به 130 رسيده است . همچنين در سال 1375 تعداد مراکز بهداشتي شهري و روستائي 5 و8 مرکز بوده که اين رقم در سال 1382به 11و 13 مرکز افزايش يافته است .نسبت برخورداري جمعيت به پزشک در سال 1375 به ازاي هر هزار نفر4/27 درصد بوده که اين نسبت در سال 1382 به27 درصد پزشک رسيده است . طي همين سال به ازاي هر هزار نفر7 درصد تخت بيمارستان بوده که به 7 درصد تخت بيمارستاني تغيير يافته است. کشاورزي و منابع طبيعي و دامپروري امور توليدي و اقتصادي در سال زراعي 83-1382 سطح زير کشت محصولات زراعي و باغي شهرستان چابهاربالغ بر9987 هکتار است که2/6 درصد از سطح کشت زير کشت استان را تشکيل مي دهد . از اين مقدار 46 درصد به کشت باغات و54 درصد به زراعت هاي سالانه اختصاص دارد . محصولات عمده زراعي شهرستان سبزيجات ،محصولات جاليزي و نباتات علوفه اي مي باشد .طي همان سال ، 2 واحد صنعتي پرورش و نگهداري دام و طيور در سطح شهرستان فعال بوده است . همچنين ميزان توليد شير ، گوشت قرمز ، گوشت مرغ و عسل به ترتيب 6 ، 7/5 ، 3/0و--- هزار تن بوده است . صنعت و معدن تعداد صنايع موجود شهرستان چابهار76 واحد مي باشد که تعداد – واحد آن در نقاط روستايي و تعداد – واحد بقيه در نقاط شهري مستقر مي باشند . درسال 1382 تعداد 2 کارگاه فعال مسئوليت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده ترين معادن موجود در سطح اين شهرستان عبارتند از : سنگ لاشه ساختماني. سهم شهرستان از کارگاه هاي معدني فعال استان 3/13 درصد مي باشد ذخاير آبي آب آشاميدني شهرستان چابهار از طريق رودخانه سرباز و 7 حلقه چاه با ميزان آبدهي 50 ليتر در ثانيه تأمين مي شود . حجم مخازن آب 40820متر مکعب و طول آبرساني 220320 متر و طول شبکه توزيع 194000 متر با لوله هاي با قطر 400-75 ميلي متر است . ميزان آب قابل تأمين سرانه117 ليتر و سرانه مصرفي آن 80 ليتر در شبانه روز است اهم پروژه هاي عمراني ( پنج ساله ) اخير شبکه آبياري و زهکشي باهوکلات به زير کشت بردن 6000هکتار از اراضي مستعد در دشت با هوکلات اجراي سد شي کلک چابهار کنترل فرسايش خاک و تامين آب کشاورزي ساکنين منطقه تامين آب شرب شهر چابهار تامين آب شرب شهر چابهار به ميزان 15000متر مکعب از طريق يک واحد آب شيرين کن اجراي سد زير دان و تاسيسات وابسته چابهار کنترل و مهار 256ميليون متر مکعب سيلاب جهت شرب و کشاورزي اجراي تاسيسات فاضلاب شهر چابهار اجراي تاسيسات فاضلاب شهر کنارک کنارک

---

شهرستان ایرانشهر با مساحت 18475 کیلومتر مربع و جمعیت 213090 نفر دارای3 شهر بزمان، بمپور و ایرانشهر 3 بخش بزمان، بمپور و مرکزی و 7 دهستان می باشد از شمال به شهرستان زاهدان از شمال شرق به شهرستان خاش، از غرب به بم و جیرفت از شرق به زابلی سراوان، از جنوب به نیکشهر و از جنوب شرق به شهرستان سرباز محدود می گردد. فاصله این شهرستان تا مرکز استان 350 کیلومتر است. در گذشته پهره، فهرج نام داشته و مرکز سیاسی بلوچستان بوده است.

جاذبه های  طبیعی

1-چشمه های آبگرم: در شهرستان ایرانشهر 9 چشمه آبگرم وجود دارد که مهمترین آنها چشمه آبگرم بزمان استاین چشمه در داخل روستا به صورت جوشان از شکاف زمین خارج می شود. در پیرامون چشمه حوضچه ای مستطیل و سرپوشیده احداث گردیده است. آب این چشمه در فصول مختلف سال جهت استحمام مورد استفاده اهالی قرار می گیرد. میزان آبدهی چشمه 14 لیتر در ثانیه و درجه حرارت آن 5/35 درجه سانتی گرد است. یکی دیگر از چشمه های آبگرم بزمان که در فاصله 100 کیلومتری شمال غربی ایرانشهر واقع شده است چشمه آبگرم شماره یک است که در شمال غرب روستا از شکاف سنگ های توف آندزیتی از زمین خارج می شود. در مظهر چشمه حوضچه ای احداث شده است که اهالی محل در آن استحمام می کنند. علت گرمی آب چشمه فعالیت آتشفشانی است. آب چشمه بزمان در ردیف آب های سولفاته-کلروره و کربناته همراه با کاتیون های مختلف گرم است. دمای آب این چشمه 5/35 درجه سانتی گراد و میزان آبدهی آن هشت  لیتر در ثانیه است.

2-رودخانه دامن و نخلستان های آن: رودخانه زیبای دامن که از مجاورت روستایی به همین نام می گذرد از دیگر مواهب طبیعی بکر منطقه بلوچستان به شمار می رود.

3-کوه بزمان(زنده کوه): این کوه در شمال  چاله جازموریان با ارتفاع  3697متر از سطح دریا قرار گرفته است که چاله لوت را از جازموریان جدا می کند.

4-رودخانه بمپور: یکی از رودخانه های دائمی و پر آب بلوچستان است و از ارتفاعات کارواندر که در 120 کیلومتری شمال شرقی ایرانشهر واقع شده سرچشمه گرفته است.

آثار و جاذبه های تاریخی

1-اسپیدژ: یکی از مهمترین کانون ها و مراکز استقرار متعلق به دوران پیش از تاریخ و هزاره های سوم و دوم پیش از میلاد در شهرستان ایرانشهر می باشد. گورستان اسپیدژ حدود 25 هکتار وسعت دارد و آثار دو دوره متمایز اسلامی و دوره پیش از تاریخ را در بر دارد. دوره اسلامی آن دارای قلعه سنگی، استحکامات سنگ چین و قبور آن می باشد. آثار دوران  پیش از تاریخ این بخش خود به دو دوره کوتاه تر زمانی هزاره سوم قبل از میلاد و عصر برنز و دیگری اواسط هزاره دوم قبل از میلاد و اواخر عصر برنز جدید و آغاز عصر آهن می باشد.

2-قلعه ناصري: بنابر متون شخصی به نام ناصر الدوله فرمانفرما که در سال 1258 ه ش حاکم کرمان و بلوچستان بوده پیشنهاد ساخت یک دژ نظامی عظیم را در فهرج یا پهره (نام قدیم ایرانشهر) به ناصر الدین شاه قاجار می دهد. ناصرالدین شاه در سال 1264 با ساخت قلعه در فهرج موافقت می نماید و بدین طریق کار ساخت قلعه توسط شخصی به نام استاد حسین معمار باشی کرمانی در مدت هفت سال به اتمام می رسد و قلعه ناصریه نامیده می شود. پس از آن مرکز حکمرانی بلوچستان از بمپور به ایرانشهر منتقل می گردد. قلعه ناصریه در زمان دوست محمد خان بارکزایی به قلعه دوست محمد خان معروف می گردد و پس از آن این قلعه در سال 1307 در اختیار نیروهای دولتی قرار می گیرد و به نام قلعه ایرانشهر شهرت می یابد.

.3-تپه و قلعه بمپور: اين تپه كه در غرب قلعه تاريخي–اسلامي بمپور واقع شده است براي اولين بار توسط باستان شناس انگليسي به نام سراورال اشتاين شناسايي و معرفي و حفاري گرديد.پس از وي خانم بئاتريس دكاردي اين تپه را مورد كاوش قرار داد.كه آثار تمدني از نيمه هزاره سوم قبل از ميلاد تا حدود 1900 قبل از ميلاد در آن به دست آورد و شش دوره استقراري در آن مشخص نمود. با توجه به تحقيقات و مطالعات صورت گرفته ارتباط بمپور با مراكز تمدني همچون شهر سوخته و محوطه هاي باستاني كرمان، پاكستان و افغانستان محقق گرديده است.

شاخص ترين بناي بمپور و شايد بلوچستان قلعه اي است كه در شمال غربي اين شهر بر روي ارتفاعي تپه مانند ساخته شده كه از فاصله دورقابل ديدن است. تپه اي كه قلعه بمپور روي آن ساخته شده حدود 80 متر از سطح زمين هاي دشت بلند تر است و در نوشته ها معمولاً تاريخ هايي از دوره ساساني، صفاريان، سلجوقي، افشار و قاجار براي اين قلعه عنوان گرديده است. اين قلعه از دو قسمت متمايز ارگ يا حاكم نشين و قسمت عامه نشين در جنوب تشكيل شده است. براي آخرين بار بمپور و قلعه آن به سال 1307 توسط نيروهاي شرق به سركردگي امان الله جهانباني مورد حمله قرار گرفت .بدين ترتيب قلب بلوچستان پس از قرن ها اقتدار به ضرب توپ و خمپاره از تپش افتاد و مركزيت سياسي بلوچستان از بمپور به فهره (ايرانشهر) منتقل گرديد.

4-ساختمان بیت مقام معظم رهبری: اين بنا  متعلق به آقای پرویز فاضلی بوده که در خیابان ولایت کوچه 18 واقع شده است.  ملک مذکور در زمان رژیم ستم شاهی پذیرایی رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت ا... خامنه ای بوده که معظم له دوران تبعید را در آن جا سپری نموده اند. این مکان در سال 1370 از سوی صاحب ان به عنوان یاد بودی از اقامت رهبر انقلاب به سازمان میراث فرهنگی اهدا شده است. این بنا با تغییر کاربری از مسکونی به فرهنگی به عنوان موزه قرآن و عترت به حیات خود ادامه می دهد.

5)ساختمان بهداشت قديم: ساختمان قديمي بهداشت محيط ايرانشهر با مساحت 2744 متر مربع از جمله ساختمان هايي است كه در اواسط دوره پهلوي اول جهت استفاده به عنوان ساختمان اداري بهداشت محيط ساخته شده است اين بنا يكي از اولين ساختمان هاي اداري شهر ايرانشهر و به عنوان اولين درمانگاه اين شهر شناخته مي  شود.

6)مقبره سيد مهدي: سيد مهدي كه نام اصلي او سيد محي الدين مي باشد فرد درويش مسلكي بوده كه  از كشور افغانستان درسال 1288(ه.ق) به ايرانشهر مهاجرت كرده و در داخل قلعه ايرانشهر اقامت گزيده و مورد توجه بهرام خان بارك زايي كه در آن زمان حكومت ايرانشهر دست ايشان بوده قرار گرفت. سيد محي الدين قبل از سال 1294 (ه.ق) فوت كرده و بقعه ايشان در مكاني كه خودشان وصيت كرده بودند دفن شده و اطاقي مستطيل شكل با سقفي گنبدي بر بالاي قبر او بنا نهادند. سبك معماري بقعه همانند ساير بقعه هاي منطقه بلوچستان بوده كه نشات گرفته از سبك معماري رايج فعلي بلوچستان است

---

شهرستان خاش یکی از شهرستانهای استان سیستان و بلوچستان است. مرکز این شهرستان، شهر خاش است. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۶۷٫۸۵۱ نفر بوده‌است

تقسیمات کشوری

شهرستان خاش با مساحت ۲۳۱۰۵ کیلومتر مربع در مرکز استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان ۱۸۰ کیلومتر است. این شهرستان دارای تعداد ۲ مرکز شهری و ۳ بخش، ۱۱ دهستان و ۷۹۹ آبادی دارای سکنه‌است.

بخش مرکزی شهرستان خاش دهستان پشتکوه (خاش) دهستان سنگان دهستان کارواندر دهستان کوه سفید (خاش) دهستان اسماعیل آباد

شهر: خاش

بخش نوک‌آباد دهستان اسکل آباد دهستان تفتان جنوبی دهستان گوهرکوه دهستان نازیل

شهرها: نوک‌آباد

بخش ایرندگان دهستان ایرندگان دهستان کهنوک عوارض طبیعی

ارتفاعات، رودخانه‌ها، قنات، چاه و چشمه‌ها (اعم از فصلی و غیر فصلی) سرچشمه رودخانه و منتهی به کوه تفتان از نظر تقسیم بندی حوزه‌ای آبریز ایران شهرستان خاش را ۵ محدوده مطالعاتی در بر می‌گیرد که قمستهایی از سه حوزه آبریز اصلی یعنی حوزه‌های کویر ولت، جازموریان و ماشکید را در بر می‌گیرد. این محدوده عبارت‌اند از:

دشتهای خاش و پشتکوه از حوزه ماشکید دشتهای گوهرکوه و آبخوان از حوزه آبریز کویر لوت محدوده‌های ایرن دگان و کارواندر از حوزه آبریز جازموریان

در این شهرستان تقریباً تمام بهره برداری آب توسط منابع آب زیرزمینی صورت می‌گیرد و رودخانه‌های منطقه عموماً فصلی می‌باشند. خاش یعنی غیرت

آب و هوا

شهرستان خاش دارای آب و هوای گرم و خشک می‌باشد. میانگین بارش سالانه در این شهرستان ۹/۱۷۴ میلی متر و متوسط دمای آن از ۷ درجه سانتیگراد الی ۳۷ درجه سانتی گراد در تغییر است.

پیشینه تاریخی

خاش امروزی در نزدیکی شهر قدیمی خاش قرار دارد که تاریخ پیدایش آن به پیش از حکومت نادرشاه می‌رسد. این شهر تا قبل از نادرشاه به علت ناامنی چندان اعتباری نداشت اما نادر شاه ضمن سرکوبی راهزنان، این منطقه را امن کرد و بعدها قلعه‌هایی ساخته شد و بدین ترتیب خاش رو به توسعه و آبادانی گذاشت و از شکل یک روستا خارج شد و آرام آرام سیمای شهر به خود گرفت.

زبان و مذهب

مردم شهرستان خاش به زبان بلوچی تکلم می‌کنند و لهجه خاشی اصیل و زبان فارسی نیز رایج است. ۸۶/۹۹ درصد جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند که همه سنی هستند.[۲]

گردشگری

آتشفشان تفتان، دریاچه سر دریا واقع در ارتفاعات تفتان، روستای کوشه، مسجد جامع، درخت توت در روستای گلنگور در حومه نوک آباد، تخت رستم، سرو کهنسال سنگان، قلعه حیدرآباد، قلعه روستای ناصری، قلعه کمال آباد، ایرندگان، قبرستان هفتاد سال، سرو کهنسال ده پابید، بازارچه سرپوشیده، مناره مسجد جامع.

صنایع دستیسوزن دوزی سکه دوزی و آیینه دوزی گلیم و پتش بافی تولیدات حصیری سیاه‌چادر بافی. صنعت و معدن

تعداد صنایع موجود شهرستان خاش، ۳۱ واحد می‌باشد که تعداد – واحد آن در نقاط روستایی و تعداد – واحد بقیه در نقاط شهری مستقر می‌باشند. درسال ۱۳۸۲ تعداد ۳ کارگاه فعال مسئولیت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده‌ترین معادن موجود در سطح این شهرستان عبارت‌اند از: آهک و مارن، پوزولان، لاشه ساختمانی، تالک، کرومیت. سهم شهرستان از کارگاه‌های معدنی فعال استان ۲۰ درصد می‌باشد. میزان تولیدات اسمی سالانه گروه معدنی غیر فلزی ۵۰۰۰۰ تن می‌باشد که ۴۱/۲ درصد تولیدات معدنی کل استان را به خود اختصاص داده‌است.

---

تقسيمات کشوري

شهرستان  زاهدان با مساحت 36581 کيلومتر مربع درشمال  استان سيستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان 0 کيلومتر است . اين شهرستان داراي تعداد 3 مرکز شهري و 4 بخش – 8 دهستان و 1012 آبادي داراي سکنه است .

عوارض طبيعي

 ( ارتفاعات ، رودخانه ها ، قنات ، چاه و چشمه ها(اعم از فصلي و غير فصلي ) سرچشمه رودخانه و منتهي به رودخانه هاي لاز ، اومار ، کچه رود و رودخانه لاديز در اين شهرستان واقع مي باشد .
منابع تامين آب و حوزه آبريز و شبکه رودخانه ها : آب اين شهرستان ازطريق 1493حلقه چاه 411 رشته قنات 176 رشته چشمه با ميزان آبدهي251ميليون  متر مکعب و رودخانه هاي لار ، اومار ، ماهي و لاديز و کچه رود  با ميزان آبدهي  متوسط سالانه 8  ميليون متر مکعب  تامين مي شود.

اقليم

 شهرستان زاهدان داراي اقليم بياباني گرم و خشک مي باشد . ميانگين بارش سالانه در اين شهرستان  72 ميلي متر و متوسط دماي آن در سال 82 از5/42  الي 6/12- درجه سانتي گراد در تغيير است

پيشينه تاريخي و گردشگري

 ( تاريخچه و وجه تسميه نامگذاري ، اماکن و آثار تاريخي ، آداب و رسوم ،مشاهير و شخصيت هاي تاريخي ) در اوايل پادشاهي فتحعلي شاه قاجار در محل زاهدان چاه آبي بود که راهزنان پس از حمله به کاروانها و چپاول دارايي آنان ساعتي يا شبي را در آنجا سپري مي کردند پيرامون اين چاه جنگلهاي انبوه ، طاق و گز بود که اکنون اثري از آن نيست . در سال 1315 هجري قمري يکي از ساکنان آن محل کاريزي در آنجا حفر کرد و آبادي کوچکي بوجود آمد که « دزدآب » نام گرفت . چهار سال بعد متخصصان بلژيکي که در استخدام دولت ايران بودند جهت داير کردن گمرک خانه به دزدآب آمده و از اين زمان به تدريج به وسعت و جمعيت دزدآب افزوده شد . از سال 1314 شمسي دزدآب به زاهدان تغيير نام يافت . اولين نشانه هاي شهرنشيني با احداث خط آهن از کويته پاکستان به زاهدان پديدار شد و با توسعه هاي بعدي زاهدان امروزي به مرکز استان تبديل شد .زاهدان شهري جديد الاحداث است که بر سر راه کرمان به مشهد ، کرمان به چابهار و نزديک پاکستان و افغانستان واقع شده است . از جمله بناهاي تاريخي و سياحتي شهرستان مي توان به تفريح گاه پارک ملت ، براسان ، مجتمع فرهنگي باغ خانواده ، موزه مردم شناسي ، کتابخانه مرحوم استاد کامبوزيا ، بازارچه سرپوش ، ساختمان قديمي پست ، دادگستري و ... اشاره کرد .

 زبان و مذهب

مردم شهرستان زاهدان  به لهجه  بلوچي  تکلم مي کنند و لهجه هاي فارسي و محلي  نيز رايج است . در اين شهرستان 83/99 درصد جمعيت آن را مسلمانان شيعه /سني/تشکيل مي دهند.

جمعيت و نيروي انساني

جمعيت شهرستان زاهدان در سال 1375 حدود 487031 نفر بوده اين رقم در سال 1382 به 627451 نفر  رسيده است .تغييرات جمعيت در سال 1382 نسبت به سال 1375 ،برابر68/3 درصد بوده است

نيروي انساني

بر اساس برآورد انجام شده در سال 1382جمعيت فعال اين شهرستان *(استان)241923نفر، جمعيت شاغل 225353 نفر به ترتيب روستايي و شهري 1084974و 1065034بوده و ترکيب اشتغال به ترتيب کشاورزي صنعت و خدمات 28و8/24و2/47 درصد مي باشد.

آموزش و پرورش

در سال تحصيلي 83-1382تعداد کل دانش آموزان مقاطع مختلف تحصيلي  شهرستان 145521 نفر بوده که 02/27 درصد از دانش آموزان استان را تشکيل مي دهد. از کل دانش آموزان اين شهرستان 35/55درصددرمقطع ابتدائي،65/24درصددرمقطع راهنمائي،64/17درصد در مقطع متوسطه و56/17 درصد در مقطع متوسطه در رشته هاي فني و حرفه اي و کار و دانش مشغول به تحصيل مي باشند .69/45درصد از کل دانش آموزان شهرستان زاهدان را دانش آموزان دختر تشکيل مي دهند و سهم دانش آموزان مناطق روستائي نيز08/11 درصد مي باشد.

آموزش عالي

در سال تحصيلي 83-1382 در شهرستان زاهدان 24593دانشجودر حال تحصيل بوده که از اين تعداد  70 درصد دردانشگاه دولتي  و30 درصد دردانشگاه آزاد وپيام نور  مشغول به تحصيل بوده اند.

بهداشت و درمان

شهرستان زاهدان از لحاظ امکانات بهداشتي و درماني در سال 1375 داراي 5 بيمارستان با 717 تخت بوده که در سال  1382 تعداد بيمارستان  به7  و تعداد تخت بيمارستان  نيز به 1186 رسيده است .  

صنايع دستي

1- سوزن دوزي بلوچي 
2- سکه و آئينه دوزي
3- قاليبافي

تربيت بدني

اين شهرستان از وجود سه استاديوم ، سه ميدان فوتبال ، سه  ميدان واليبال ، سه  بسکتبال ،  17 سالن ورزشي و سه ورزشگاه بهرمند مي باشد.سرانه فضاي ورزشي به ازاي هر هزار نفر ( سر پوشيده ) 108 متر مربع و سرانه فضاي ورزشي روباز  257  متر مربع براي هزار نفر جمعيت است .

کشاورزي و منابع طبيعي و دامپروري

در سال زراعي 83-1382 سطح زير کشت محصولات زراعي و باغي شهرستان زاهدان بالغ بر18332 هکتار است که5/11 درصد از سطح کشت زير کشت استان را تشکيل مي دهد . از اين مقدار4/27 درصد به کشت باغات و6/72 درصد به زراعت هاي سالانه اختصاص دارد . محصولات عمده زراعي شهرستان غلات و  نباتات علوفه اي مي باشد .طي همان سال 64 واحد صنعتي پرورش و نگهداري دام و طيور در سطح شهرستان فعال بوده است . همچنين ميزان توليد شير ، گوشت قرمز ، گوشت مرغ و عسل به ترتيب  6/19 ، 7/1 ، 9/0  و -  هزار تن بوده است . لازم به ذکر است اين شهرستان داراي  59  واحد پرورش ماهي با توليد 5/88 تن مي باشد .

صنعت و معدن

تعداد صنايع موجود شهرستان زاهدان 303 واحد مي باشد که تعداد – واحد آن در نقاط روستايي و تعداد – واحد بقيه در نقاط شهري مستقر مي باشند . درسال 1382 تعداد 5 کارگاه  فعال مسئوليت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده ترين معادن موجود در سطح اين شهرستان عبارتند از : گرانيت ، لاشه تراورتني ، گل سفيد ، کروميت ، منگنز. سهم شهرستان از کارگاه هاي معدني فعال استان 3/33 درصد مي باشد . ميزان توليدات اسمي سالانه گروه معدني غير فلزي – تن مي باشد که – درصد توليدات معدني کل استان را به خود اختصاص داده است .

---

تقدیم به:

ارواح پاک ومطهرشهدای خفته در خاک وپر کشیده بر افلاک بویژه شهدای گلگون کفن بلوچ خاصه شهدای شهرستان سراوان

معرفی قهرمان بلوچستان وزادگاه ایشان

استان پهناور سیستان وبلوچستان در حال حاضر با وسعت187502 کیلومتر مربع در جنوب شرقی ایران "با استان های خراسان جنوبی کرمان هرمزگان همسایه وبا دو کشور افغانستان وپاکستان مرز مشترک دارد. بلوچستان در قسمت جنوبی استان واقع وبا کشور پاکستان ودریای عمان هم مرز بوده واکثر برادران اهل تسنن از قوم بلوچ در این نواحی سکنی دارند وبا

سایر اقوام شیعه سالیان متمادی در کنار هم زندگی مسالمت امیزی داشته ودارند. بلوچستان شامل شهرستان های سراوان خاش ایرانشهر نیکشهر چابهار کنارک سرباز زابلی سیب و سوران وچندین شهر وبخش وروستای تابعه بوده که اکثریت جمعیت ان مربوط به برادران قوم بلوچ می باشد.

سرتیپ خلبان شهید محمد امین میرمراد زهی از برادران اهل تسنن وقشر بلوچ که در روستای سب از بخش سیب وسوران شهرستان سراوان در اذر ماه سال 1332 متولد گردید او از

طایفه میر مراد زهی که یکی از اقوام اصیل ونجیب قوم بلوچ بوده و والد ایشان حاج گهرام نیز یکی از افراد معتمد وریش سفیدان منطقه میباشند.

او در خانواده ای بسیار مذهبی ومتدین اولین نوزاد خانواده دیده به جهان گشود چون اولین فرزند خانواده بود این امر باعث شادی ومسرت وامید واری اعضای خانواده گردید والدین

نام نیک محمد امین را برای او برگذیدند واز همان دوران کودکی بسبت به تعلیم وتربیت اسلامی وی کوشیدند و بر برکت ان افزوده شد. ادب مهربانی خوش رفتاری وخوش چهره بودنش در زمان کودکی تحسین همه را بر اگیخته بود خانواده محمد امین به شغل کشاورزی ودامپروری مشغول واز همین طریق امرار معاش میکردند او به محض رسیدن به سن 7سالگی روانه

دبستان زادگاهش

شد او از هوش وزکاوت بالایی برخوردار بود ومقطع ابتدایی را با معدل بالایی به اتمام رساند اوقات فراغت را به کمک والدین می شتافت وبه انان در کار کشاورزی ودامپروری کمک میکرد وجهت طی نمودن دوره دبیرستان روانه شهر سراوان گردید او همچنان این مقطع تحصیلی را تا سال چهارم دبیرستان با کسب نمرات بالایی سپری کرد واز شاگردان ممتاز دبیرستان خویش بود در تمام دوران تحصیلی ومخصوصا ایام تعطیلات تابستان کمک به والدین وخصوصاکارهای بزرگ کشاورزی از جمله درو کردن گندم بریدن یونجه جهت خوراک احشام وجمع اوری خرما از باغات خویش را یک وظیفه می دانست ودوشادوش پدر در انجام کارهای سخت کشاورزی به او کمک میکرد.

استخدام در هوانیروز نیروی زمینی ارتش

از همان دوران کودکی اوعاشق خلبانی بود.در دوران تحصیل روی جلد کیف ابی رنگ خویش جمله(بلند اسمان جایگاه من است) را با خط درشت وبه رنگ مشکی نوشته بود.بعضی از دوستان همکلاسی او مفهوم این جمله را نمی دانستند واز او سوال میکردند که او با تبسم وخوشرویی در جواب میگفت من شغل خلبانی وپرواز در اسمان وبر فراز زمین را دوست دارم وانشالله میخواهم در اینده خلبان شوم.در مقطع سال چهارم دبیرستان نظام قدیم و اواخر سال 1353 مطلع میشود که هوانیروز ارتش خلبان استخدام مینماید.دران سال 43 تن از استان سیستان وبلوچستان از جمله ایشان با تهیه وتکمیل مدارک ثبت نام مینماید.پس از طی مراحل مختلف ازمایشات(ازمون کتبی تست ورزش معاینات پزشکی مصاحبه و...)با رتبه بالایی جزء پزیرفته شدگان خلبانی به استخدام هوانیروز در می اید دوره امزش نظامی را در تهران ومرکز امزش 01 کادر به مدت 6 ماه پشت سر میگذارد ودروس زبان انگلیسی وفن پرواز با بالگرد را در پایگاه شهید وطن پور اصفهان طی مینماید.پس از گذراندن این دوره ها موفق به پذیرفته شدن دوره خلبانی بالگرد کبری میشود که این دوره را نیز با موفقیت به پایان وبه درجه ستوانیار سومی مفتخر میگردد. بر اساس تقسیمات هوانیروز به پایگاه پشتیبانی رزمی اصفهان(گردان تک)واگذار وخدمت خویش را اغاز مینماید.

نحوه شهادت

پرونده خابان شهید سرتیپ محمد امین میرمراد زهی تا لحظه شهادت سرشار از مامریتها وپرواز های دلیرانه وشجاعانه در مبارزات باضد انقلاب کومله ودمکرات در کردستان مبارزه با اشرار در بلوچستان وجبهه جنگ های است او خلبانی ورزیده بود که عشق بخدا ومیهن ومردم درهمه وجودش متبلور بود او جنگاوری بی باک وصبوری بود که در عملیاتهای متعدد جنگی حماسه های جاوید وبیادماندنی خلق کرد وطعم تلخ موشکها وراکت های بالگردش را دشمن و بخصوص ادوات زرهی وتانکها واستحکاماتش بارها وبارها چشیدند.ماموریتهای متعدد داوطلبانه او در تاریخ زرین سالهای دفاع مقدس بدفعات ثبت وضبط گردید است. اخرین ماموریت این خلبان فدا کار ودلیر هوا نیروز قهرمان نیروی زمینی ارتش در منطقه جنوب ثبت شده است. یک تیم اتش هوانیروز برای پشتیبانی از رزمندگان در عملیات رمضان در تاریخ 19 تیر ماه61 به منطقه اعزام که او چندین پرواز متعدد انجام میدهد وبلاخره در ساعت 15:30 مورخ23تیر برای پشتیبانی از نیروی خودی که در شمال بصره در محاصره وبا دشمن مشغول در گیری شدیدی میباشند در انروز چهار مرحله باپرواز وشکار ادوات شنیدار دشمن در حین عملیات باتفاق همرزم خویش

زنده یاد خلبان ایرج عیوضی بالگرد جنگنده ی کبری مورد اصابت موشک مالیوکای دشمن قرار میگیرد وپس از سقوط در میان شعله های اتش میسوزد وبه درجه رفیع شهادت نایل وبه خیل

عظیم شهدا میپیوندد.اری ایشان ودیگر شهدا برای پیوستن به لقاء الله وزندگی در جوار انبیا ء واولیاء الهی لحضه شماری می کردند که نهایتا به ارزوی دیرینه خویش رسیدند

*روحش شاد ویادش گرامی وراهش مستدام باد*

قسمتی از متن وصیتنامه امیر سرتیپ خلبان جاوید الاثر شهید محمد امین میرمرادزهی از خلبانان سرافراز هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران

بسم الله الرحمن الرحیم

بادرود فراوان به روح پاک شهدای گلگون کفن ایران وبا سلام بر رزمندگان اسلام وبا سلام به رهبر کبیر انقلاب وبنیان گذارجمهوری اسلامی ایران

خدایا توراشکر میگویم که این فرصت را به من دادی تا ایمانم را بیازمایم وپا در راه پرشکوه شهادت بگذارم.تورا شکر میگویم که این امکان را به ما دادی که در مبارزه حق و باطل در جبهه حق تاانجا که میتوانیم از ایادی شیطان بکشیم وپیروز گردیم واگر کشته شدیم به پیروزی بزرگتری نائل شویم.

همسر عزیزم: از اینکه مدتی را با همه گرفتاری ها گذراندی متشکرم.اجرت با خدا واز اینکه تو را صبور و بردبار میبینم لذت میبرم وخوشحالی من به همین است یادت باشد که اسانی همیشه همراه با سختی است.همسر عزیزم اگر برایم ارزش قائل هستی تا انجا که امکان دارد بچه هایم را به نحو احسن ودر راه اسلام راستین تربیت کن ونگذار که بدبختی وبیچارگی بکشند واحساس کنند که پدر ندارند وبلافاصله بعد از مرگم تلگراف سراوان برای برادرم وزاهدان برای پسر عمویم واگر توانستی بعدا هم سری به مادرم بزن تا بچه ها را ببیند.

پدر و مادر عزیزم همیشهصداقت وفداکاری های شمارا از یاد نخواهم برد.مادر جان ازمرگم نگران نباشید چون اگر در جریان باشی توی ایران هزاران مادر هستند که پسر هایشان را از دست داده اند ومن از انها بهتر نیستم وبرایت صبر واستقامت از خدا می خواهم.

پدر جان تو که اینجا نیستی ومن که حالا دارم این چند کلمه را مینویسم دلم برایت خیلی تنگ شده است ولی چکار میتوانم بکنم. کاش که تو اینجا بودی ویک لحظه هم که میشد میدیدمت . ان شاءا... دیدار در روز قیامت واز شما استدعا دارم اگر مرا دوست داری نگذار بچه هایم زجر بکشند وهر چند وقت که امدی ایران برو تهران ویک سری به بچه هایم بزن وهر چند وقت یکبار ببرشون سب پیش مادرم تا بچه ها را ببیند ودر ضمن پدر جان مهران را فراموش نکن من که کاری برایش نتوانستم بکنم ونگذار بچه هایم بی پول باشند واحساس کنند توی این مملکت پدر ندارند ومرا که که پسر خوبی نبودم که لیاقتش را نداشتم حلال کن.

برادران عزیزم واحد جان هدایت جان مهران جان وهوشنگ ومنصور جان مرا حلال کنید ومخصوصا واحد جان وهدایت جان شما ها که بزرگتر هستید مرتب به بچه هایم سر بزنید وحالشان را جویا شوید وپدرم را راضی نگه دارید ونگذارید ناراحت باشد ویک قطعه عکس از عکس هایم را بزرگ کنید وببرید برای مادرم وهمیشه در منزل قاب شده باشد.

خواهران عزیزم مرا حلال کنید ومواظب مادرم باشید واذیتش نکنید که زندگی ارزش ندارد.

پدر بزرگ ومادر بزرگ مهربانم خدمتتان سلام عرض میکنم وبرایم دعا کنید کلیه اقوام را سلام دارم وازشان طلب مغفرت میخواهم.محل دفن اگر امکن دارد بگذارید در اختیار همسرم چون حدقل بچه هایم را را مرتب بیاورد سر خاک تا من ببینمشان.

همسر عزیزم به اعصابت مسلط باش ومرا فراموش کن وبرای بچه هایت پدر ومادر باش از عکس هایم اگر خواستی بزرگ کن وداشته باش

نوشته شده درتاریخ61/4/8 محمد امین میرمرادزهی//امضا//

**********************************************************

---

شهرستان مهرستان (زابلی) درصد كیلومتری جنوب غربی شهرستان سراوان ودرمحل تلاقی محورهای سراوان ،ایرانشهر ،خاش،سرباز وچابهار و ایرندگان قرار دارد  

زابلی 42/61 درجه طول جغرافیایی و18/27درجه عرض جغرافیایی و2506كیلومتر مربع مساحت وجمعیتی حدود 40000نفررا دارا است. یكی از مناطق قدیمی است كه سابقه 

---