شهرستان ایرانشهر با مساحت 18475 کیلومتر مربع و جمعیت 213090 نفر دارای3 شهر بزمان، بمپور و ایرانشهر 3 بخش بزمان، بمپور و مرکزی و 7 دهستان می باشد از شمال به شهرستان زاهدان از شمال شرق به شهرستان خاش، از غرب به بم و جیرفت از شرق به زابلی سراوان، از جنوب به نیکشهر و از جنوب شرق به شهرستان سرباز محدود می گردد. فاصله این شهرستان تا مرکز استان 350 کیلومتر است. در گذشته پهره، فهرج نام داشته و مرکز سیاسی بلوچستان بوده است.

جاذبه های  طبیعی

1-چشمه های آبگرم: در شهرستان ایرانشهر 9 چشمه آبگرم وجود دارد که مهمترین آنها چشمه آبگرم بزمان استاین چشمه در داخل روستا به صورت جوشان از شکاف زمین خارج می شود. در پیرامون چشمه حوضچه ای مستطیل و سرپوشیده احداث گردیده است. آب این چشمه در فصول مختلف سال جهت استحمام مورد استفاده اهالی قرار می گیرد. میزان آبدهی چشمه 14 لیتر در ثانیه و درجه حرارت آن 5/35 درجه سانتی گرد است. یکی دیگر از چشمه های آبگرم بزمان که در فاصله 100 کیلومتری شمال غربی ایرانشهر واقع شده است چشمه آبگرم شماره یک است که در شمال غرب روستا از شکاف سنگ های توف آندزیتی از زمین خارج می شود. در مظهر چشمه حوضچه ای احداث شده است که اهالی محل در آن استحمام می کنند. علت گرمی آب چشمه فعالیت آتشفشانی است. آب چشمه بزمان در ردیف آب های سولفاته-کلروره و کربناته همراه با کاتیون های مختلف گرم است. دمای آب این چشمه 5/35 درجه سانتی گراد و میزان آبدهی آن هشت  لیتر در ثانیه است.

2-رودخانه دامن و نخلستان های آن: رودخانه زیبای دامن که از مجاورت روستایی به همین نام می گذرد از دیگر مواهب طبیعی بکر منطقه بلوچستان به شمار می رود.

3-کوه بزمان(زنده کوه): این کوه در شمال  چاله جازموریان با ارتفاع  3697متر از سطح دریا قرار گرفته است که چاله لوت را از جازموریان جدا می کند.

4-رودخانه بمپور: یکی از رودخانه های دائمی و پر آب بلوچستان است و از ارتفاعات کارواندر که در 120 کیلومتری شمال شرقی ایرانشهر واقع شده سرچشمه گرفته است.

آثار و جاذبه های تاریخی

1-اسپیدژ: یکی از مهمترین کانون ها و مراکز استقرار متعلق به دوران پیش از تاریخ و هزاره های سوم و دوم پیش از میلاد در شهرستان ایرانشهر می باشد. گورستان اسپیدژ حدود 25 هکتار وسعت دارد و آثار دو دوره متمایز اسلامی و دوره پیش از تاریخ را در بر دارد. دوره اسلامی آن دارای قلعه سنگی، استحکامات سنگ چین و قبور آن می باشد. آثار دوران  پیش از تاریخ این بخش خود به دو دوره کوتاه تر زمانی هزاره سوم قبل از میلاد و عصر برنز و دیگری اواسط هزاره دوم قبل از میلاد و اواخر عصر برنز جدید و آغاز عصر آهن می باشد.

2-قلعه ناصري: بنابر متون شخصی به نام ناصر الدوله فرمانفرما که در سال 1258 ه ش حاکم کرمان و بلوچستان بوده پیشنهاد ساخت یک دژ نظامی عظیم را در فهرج یا پهره (نام قدیم ایرانشهر) به ناصر الدین شاه قاجار می دهد. ناصرالدین شاه در سال 1264 با ساخت قلعه در فهرج موافقت می نماید و بدین طریق کار ساخت قلعه توسط شخصی به نام استاد حسین معمار باشی کرمانی در مدت هفت سال به اتمام می رسد و قلعه ناصریه نامیده می شود. پس از آن مرکز حکمرانی بلوچستان از بمپور به ایرانشهر منتقل می گردد. قلعه ناصریه در زمان دوست محمد خان بارکزایی به قلعه دوست محمد خان معروف می گردد و پس از آن این قلعه در سال 1307 در اختیار نیروهای دولتی قرار می گیرد و به نام قلعه ایرانشهر شهرت می یابد.

.3-تپه و قلعه بمپور: اين تپه كه در غرب قلعه تاريخي–اسلامي بمپور واقع شده است براي اولين بار توسط باستان شناس انگليسي به نام سراورال اشتاين شناسايي و معرفي و حفاري گرديد.پس از وي خانم بئاتريس دكاردي اين تپه را مورد كاوش قرار داد.كه آثار تمدني از نيمه هزاره سوم قبل از ميلاد تا حدود 1900 قبل از ميلاد در آن به دست آورد و شش دوره استقراري در آن مشخص نمود. با توجه به تحقيقات و مطالعات صورت گرفته ارتباط بمپور با مراكز تمدني همچون شهر سوخته و محوطه هاي باستاني كرمان، پاكستان و افغانستان محقق گرديده است.

شاخص ترين بناي بمپور و شايد بلوچستان قلعه اي است كه در شمال غربي اين شهر بر روي ارتفاعي تپه مانند ساخته شده كه از فاصله دورقابل ديدن است. تپه اي كه قلعه بمپور روي آن ساخته شده حدود 80 متر از سطح زمين هاي دشت بلند تر است و در نوشته ها معمولاً تاريخ هايي از دوره ساساني، صفاريان، سلجوقي، افشار و قاجار براي اين قلعه عنوان گرديده است. اين قلعه از دو قسمت متمايز ارگ يا حاكم نشين و قسمت عامه نشين در جنوب تشكيل شده است. براي آخرين بار بمپور و قلعه آن به سال 1307 توسط نيروهاي شرق به سركردگي امان الله جهانباني مورد حمله قرار گرفت .بدين ترتيب قلب بلوچستان پس از قرن ها اقتدار به ضرب توپ و خمپاره از تپش افتاد و مركزيت سياسي بلوچستان از بمپور به فهره (ايرانشهر) منتقل گرديد.

4-ساختمان بیت مقام معظم رهبری: اين بنا  متعلق به آقای پرویز فاضلی بوده که در خیابان ولایت کوچه 18 واقع شده است.  ملک مذکور در زمان رژیم ستم شاهی پذیرایی رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت ا... خامنه ای بوده که معظم له دوران تبعید را در آن جا سپری نموده اند. این مکان در سال 1370 از سوی صاحب ان به عنوان یاد بودی از اقامت رهبر انقلاب به سازمان میراث فرهنگی اهدا شده است. این بنا با تغییر کاربری از مسکونی به فرهنگی به عنوان موزه قرآن و عترت به حیات خود ادامه می دهد.

5)ساختمان بهداشت قديم: ساختمان قديمي بهداشت محيط ايرانشهر با مساحت 2744 متر مربع از جمله ساختمان هايي است كه در اواسط دوره پهلوي اول جهت استفاده به عنوان ساختمان اداري بهداشت محيط ساخته شده است اين بنا يكي از اولين ساختمان هاي اداري شهر ايرانشهر و به عنوان اولين درمانگاه اين شهر شناخته مي  شود.

6)مقبره سيد مهدي: سيد مهدي كه نام اصلي او سيد محي الدين مي باشد فرد درويش مسلكي بوده كه  از كشور افغانستان درسال 1288(ه.ق) به ايرانشهر مهاجرت كرده و در داخل قلعه ايرانشهر اقامت گزيده و مورد توجه بهرام خان بارك زايي كه در آن زمان حكومت ايرانشهر دست ايشان بوده قرار گرفت. سيد محي الدين قبل از سال 1294 (ه.ق) فوت كرده و بقعه ايشان در مكاني كه خودشان وصيت كرده بودند دفن شده و اطاقي مستطيل شكل با سقفي گنبدي بر بالاي قبر او بنا نهادند. سبك معماري بقعه همانند ساير بقعه هاي منطقه بلوچستان بوده كه نشات گرفته از سبك معماري رايج فعلي بلوچستان است

برچسب ها: معرفی شهرستان ایرانشهر