كليات:

     چون سرزمين بلوچستان در جنوب ايران قرار دارد، بنابراين از نزديكترين قسمت‏هاى اين كشور به خط استوا مى‏باشد و به موازات آن، از گرمترين مناطق ايران نيز به شمار مى ‏رود. در تابستان اشعه خورشيد تقريباً بطور عمودى بر اين منطقه مى ‏تابد كه در نتيجه آن، در تمام مناطق به جز نواحى كوهستانى و مرتفع، گرماى شديدى حكمفرما است. بطوركلى شرايط آب و هوايى بيابانى و نيمه بيابانى بر منطقه بلوچستان حاكم است. در بيشتر شهرستانهاى بلوچستان، حداكثر درجه حرارت، بالاى 40 درجه سانتيگراد است. اين ميزان در تيرماه، در ايرانشهر به 51 درجه بالاى صفر مى‏رسد. در ماههاى آذر و دى، دماى بلوچستان به حداقل خود مى ‏رسد. سردترين شهر بلوچستان زاهدان و گرمترين آنها ايرانشهر است. ميزان رطوبت بطور متوسط، در ماههاى پر رطوبت سال حدود 50 درصد مى ‏باشد. بيشتر بارانهاى سالانه بلوچستان در زمستان اتفاق مى ‏افتد. بطوريكه در صحراهاى شرقى بلوچستان، بيش از 75 درصد باران سالانه در زمستان به ثبت رسيده است. بارانها هم بيشتر به صورت رگبارهاى كوتاه مدّت و شديدى هستند كه كوههاى خالى از پوشش گياهى را شستشو داده و سيلابهاى عظيمى را ايجاد مى ‏كنند.

مهمترين بادهايى كه در بلوچستان مى ‏وزند عبارتند از:

بادشمال - باد غربى - باد شرقى - باد جنوب غربى - باد جنوبى و باد روز. با وجود تمامى عوامل فوق، آب و هواى بلوچستان در نقاط مختلف آن با توجه به ارتفاع و موقعيت جغرافيايى و دورى و نزديكى به دريا متفاوت است.

معمولاً بلوچستان را از نظر آب و هوايى به چهار منطقه: خوش آب وهوا - معتدل - گرمسير - ساحلى تقسيم مى ‏كنند.

 بخش سرباز در اين تقسيم ‏بندى، در ناحيه گرمسيرى قرار دارد. اين بخش داراى تابستانهاى گرم و خشك يا گاهگاه گرم و مرطوب و زمستانهاى معتدل مى ‏باشد.

عناصر جوى

درجه حرارت:

 از آنجا كه بخش سرباز، در عرض جغرافيايى پايينى قرار دارد، در تابستان اشعه خورشيد در اين بخش تقريباً بصورت عمود مى ‏تابد كه اين امر موجب گرماى زياد هوا در تابستان و اعتدال سرما در فصل زمستان مى‏گردد. حداكثر مطلق درجه حرارت، 45 درجه سانتيگراد در تابستان، و حداقل مطلق آن 1- درجه سانتيگراد در زمستان مى‏باشد. بطوركلى مى‏توان گفت كه حداكثر درجه حرارت در ماههاى فروردين تا مهر مى‏باشد و حداقل آن مربوط به ماههاى آبان تا اسفند است. گرمترين ماه، تير با 43/5 درجه سانتيگراد و سردترين ماه، بهمن با 2/5 درجه سانتيگراد مى ‏باشد. اختلاف دما در شبانه‏روز تقريباً زياد است و به 10 درجه سانتيگراد مى‏رسد. و در زمستان سرماى خشكى غلبه دارد.

رطوبت نسبى: رطوبت اين بخش، تحت تأثير بادهاى موسمى در تابستان و بادهاى غربى در زمستان است. ميزان رطوبت نسبى نيز در فصول مختلف، متغير است و بالاترين مقدار آن در ماههاى بهمن با %68/7، شهريور با %66/2 و مرداد با %64/2 و كمترين ميزان آن در ارديبهشت با 44 درصد مى ‏باشد.

تبخير: بعلت تابش شديد نور خورشيد، ميزان تبخير بالاست و خشكى هوا نيز بر شدت آن مى‏افزايد. ميزان تيخير نيز مانند رطوبت نسبى، در فصول مختلف متغير است. بالاترين ميزان آن مربوط به ماههاى تير با 411/6، مرداد با 353/5، خرداد با 327/7، شهريور با 326 ميليمتر، و كمترين مقدار آن مربوط به آذر با 106/4 ميليمتر مى ‏باشد.

فشار هوا: فشارهوا در تابستان، در سر تا سر اين بخش كم بوده و  در اين فصل شرايط جوّى تا

حدودى نيز تحت‏ تأثير بادهاى موسمى اقيانوس هند بوده و در زمستان بادهايى كه از درياى مديترانه مى ‏وزند، در آن تأثير دارند. ولى به دليل ‏نبودن دستگاه فشارسنج در ايستگاه هواشناسى كجدر متأسفانه آمارى در دست نيست.

بارش: ميزان بارندگى بخش سرباز، در مجموع از كل استان بيشتر است و مى ‏توان گفت كه پربارانترين منطقه استان سيستان و بلوچستان مى ‏باشد. اغلب بارندگيها در فصل زمستان اتفاق مى ‏افتد. فراوانى بارندگى به ترتيب زمستانه، تابستانه، بهاره و پاييزه است. از آنجا كه اين بخش، تحت تأثير دو رژيم، بادهاى موسمى و مديترانه ‏اى قرار دارد، بنابراين در طول سال از دو نوع بارندگى برخوردار است. در سرباز علاوه بر اينكه ميزان نزولات ساليانه كم است، مقدار آن نيز بسيار متغير مى‏باشد. و بطوركلى ميزان ريزش باران در دهستانهاى سركور و كيشكور و در مجموع نواحى شمالى كه داراى ارتفاعات زيادى هستند، به مراتب بيشتر از قسمت‏هاى جنوبى آن مى‏باشد. بعلاوه آمار ماهيانه نشان مى ‏دهد كه مقدار بارندگى ماهيانه در فصول سال بسيار متغير است و بين صفر تا 100 ميليمتر و يا بيشتر تغيير مى ‏كند. ماههاى خشك شامل مهر، آبان، مرداد و شهريور هستند و پربارانترين ماههاى آن اسفند با 94/5، دى با 65/5، خرداد با 49/1 ميليمتر مى ‏باشند. متوسط بارندگى سالانه در منطقه 226/8 ميلميمتر است.

بادها: جهت بادهايى كه اغلب اوقات مى ‏وزند، در تابستان از جنوب شرقى و در زمستان از جنوب غربى مى ‏باشند. سرعت بادها متوسط است و معمولاً از 3 بوفورت (معادل 20 كيلومتر در ساعت) مى ‏باشد.فصل تابستان از لحاظ تكرار وزش باد، حائز بالاترين رقم بوده و حدود بيش از 50 درصد بادهاى ساليانه در اواسط خرداد تا اوايل مهرماه مشاهده مى ‏گردند و ميانگين سرعت وزش بادها در سال، برابر با 14152 كيلومتر مى ‏باشد.

 بادهاى اين منطقه عبارتند از:

الف: بادهاى باران‏ آور: بادهاى باران آور بخش سرباز عبارتند از:

بادهاى موسمى تابستانى: اين بادها در فصل تابستان و از سمت جنوب شرقى منطقه را مورد هجوم قرار مى ‏دهند. اين بادها را در اصطلاح محلى «جَهْلْ گُواتْ» (باد پايين)، «نَمْبى» (بادى كه داراى رطوبت است)، «زِرِى گُوات » (بادى كه از روى دريا مى ‏آيد) «كوش» و «سِلِيخْ» مى ‏گويند. اين بادها، رطوبت دريا را با خود مى ‏آورند و معمولاً از اواخر خرداد تا اواخر شهريور موجب ريزش بارانهايى كه در اصطلاح محلى آنها را «بَشْ» مى ‏گويند، مى ‏شوند. اين بارانها شاخه ‏اى از بارانهاى موسمى اقيانوس هند هستند. از ويژگى اين بارانها، بروز مِه در شب قبل، خصوصاً در ارتفاعات و تشكيل ابرها در هنگام ظهر مى ‏باشد، بطوريكه از صبح تا ظهر هيچگونه ابرى در آسمان ديده نمى ‏شود ولى از ظهر به بعد، ابرها به سرعت تشكيل شده، همراه با رعد و برق و غرّش و طوفانى از گرد وخاك، موجب ريزش بارانهاى سيل آسا و شديد مى ‏شوند كه گاهى  اين بارانها همراه با تگرگهاى درشتى هستند. بر اثر ريزش اين بارانها سيلابهاى عظيمى بوجود مى ‏آيد كه خسارات فراوانى را به كشاورزان وارد مى ‏كنند و از آنجايى كه اين بارانها همراه با گرد و خاك و طوفان هستند، خود اين طوفانها، موجب شكسته شدن درختان باغات مى ‏گردند. اگر اين بادها در فصل بر داشت خرما بوزند، موجب فساد و از بين رفتن خرماها گرديده و بدين‏ترتيب از كيفيت و شيرينى آنها مى‏ كاهند. ولى با تمامى اين معايب، بادهاى موسمى براى كشاورزان مفيدترين بادها محسوب مى ‏گردند، زيرا موجب ريزش باران و در نتيجه بالاآمدن سطح آب رودخانه ‏ها و تقويت منابع آبهاى زيرزمينى مى‏گردند. اگر اين بادها در فصل تابستان در منطقه موجب ريزش باران نگردند، در آن صورت هيچ برنجى در منطقه - با توجه به اينكه برنج غذاى اصلى مردم اين بخش مى ‏باشد - به عمل نمى ‏آيد. و از طرفى اگر اين بادها در هنگام برداشت برنجها بوزند، موجب زودرس و خوب شدن برنجها مى‏شوند. بطور كلى بايد گفت كه اين بادها به حال مراتع، مزارع و نخلستانها بسيار سودمند بوده و موجب سرسبزى و خرّمى درختان و گياهان مى ‏شوند.اين باد اگر همراه ريزش باران بوزد، زمان بارندگى طولانى خواهد شد.زماني كه اين باد بوزد و ترنج هم در حال روييدن برگهايش و يا كمى پس از آن، باشد، ترنج بزرگ مى ‏شود و رشد مى ‏كند و جداً نيكو مى ‏شود. ضمناً وزش اين بادها بسيار ملايم است و معمولاً وزش آنها در هنگام غروب محسوس است.

بادهاى غربى (مديترانه ‏اى):بيشتر در فصل زمستان منطقه را تحت تأثير قرار مى‏دهند. اين بادها از درياى مديترانه به سوى مشرق (ايران) حركت مى ‏كنند، وقتى كه با ارتفاعات غربى ايران (زاگرس) برخورد مى‏كنند، قسمت اعظم رطوبت خود را از دست مى‏دهند و درصد بسيار ناچپزى از رطوبت خود را به اين منطقه مى‏آورند، ولى همين رطوبت ناچيز، موجب ريزش بارانهاى سيل آسايى در اين بخش مى ‏شود. چون اين بارانها كوتاه مدت و زودگذر هستند، خسارات فراوانى را به كشاورزان وارد مى‏كنند. گاهى امكان دارد كه به مدت 10 تا 20 روز و حتى گاهى يكماه تمام بطور متوالى (هر روز) ببارند و سيلابهاى عظيمى را توليد كنند و موجب خرابى مساكن و مزارع، فرسايش و شسته شدن خاكهاى سطحى شوند و بعد از آن هيچ اثرى از آنها به چشم نخورد. تفاوتى كه اين بارانها، با بارانهاى موسمى دارند در اين است كه اولاً رعد و برق و غرّش كمترى دارند ثانياً در زمستان اتفاق مى ‏افتند.

ب: ساير بادها: علاوه بر بادهاى موسمى و بادهاى مديترانه ‏اى، بادهاى ديگرى نيز بخش سرباز را تحت تأثير قرار مى‏دهند. اين بادها تأثيرات فراوانى در بهبود و يا از بين بردن محصولات كشاورزى دارند.

 مهمترين اين بادها عبارتند از:

باد شمال: در منطقه سرباز به بادى كه از جانب مغرب (قبله) بوزد، باد شمال گفته مى‏شود. اين باد، در طول سال مى ‏وزد كه در فصل زمستان بسيار سرد و در تابستان گرم است. و معمولاً در تابستان و خصوصاً در هنگام برداشت گندم‏ها مى ‏وزد. اين باد تفاوتى كه با ساير بادها دارد در اين است كه معمولاً به صورت مستقيم و در يك خط راست حركت مى ‏كند در حاليكه ساير بادها، حركتى دَوَرانى داشته و به هر سمتى مى‏روند. باد شمال را در نواحى مختلف، به نامهاى گوناگونى از جمله »كُوكُدِتِراكِين« (شكافنده روپوش خوشه خرما)، «مَچ آگاه كَنوكْ» (بيدار كننده درخت خرما)، سوس دِرّين (پاره كننده جلبكها)، »جَىْ برانگيز« (باروركننده جو) ناميده ‏اند. اين باد براى كشاورزان بسيار مفيد است و با وزش آن كشاورزان خوشحال مى‏شوند. باد شمال موافق تمام روييدنى‏هاست، درختان و ميوه‏ هاى آن را از بيمارى، رو به بهبود مى ‏برد و هرگاه كه پياپى بوزد، آنها را خوبى مى ‏بخشد.

گُوريچْ: اين باد جهت شمالى - جنوبى دارد، در تمام طول سال و معمولاً بيشتر در زمستان مى ‏وزد. اگر در فصل زمستان بوزد، درجه حرارت هوا را به اندازه‏اى پايين مى ‏آورد كه در اثر آن آب مَشك‏ها و مزارع، منجمد مى ‏شوند. و اگر در تابستان بوزد، توليد گرد و خاك و طوفانهاى شنى مى ‏كند و بر خشكى هوا مى ‏افزايد، و گاه آبهاى سطحى نظير رودخانه و بركه و ... را خشك مى‏ كند. از خصوصيات اين باد اين است كه ابرها را به سرعت از بين مى ‏برد. اگر اين باد در فصل برداشت خرما بوزد، كشاورزان بسيار شادمان شده و به درست كردن نوعى محفظه جهت نگاهدارى خرما، بنام »پات« مى‏پردازند. گوريچ بر سه نوع است: 1- سه روزه: كه اگر بوزد، موجب خوب شدن خرماها مى ‏شود. 2- هفته ‏اى: كه براى خرماها مفيد است. 15 -3 روزه: كه اگر بوزد، موجب زودرس و خشك شدن (چَل شدن)، خوشه خرماها م ى‏شود. اگر گوريچ در زمان كندن جوانه برنجها از خزانه و كاشتن آنها به زمين اصلى بوزد، موجب سردى آب مزارع يا »دَگارها« مى ‏شود كه بر اثر آن، جوانه ‏هاى تازه كاشت شده زودتر رشد مى ‏كنند و كمتر خشك مى‏ شوند. و اگر همين باد، در زمان برداشت برنجها بوزد، موجب زودرس و خراب شدن برنجها مى ‏گردد.

باد شرقى (رُوچْ آسان):اين باد از طرف مشرق و به ندرت تنها هنگامى كه هوا ابرى باشد، مى ‏وزد. در اصطلاح محلى به آن «هَوْران گيچيت» يعنى بادى كه ابرها را بارور كرده و موجب ريزش آنها مى ‏گردد، مى ‏گويند. بيشتر در زمستانها و در فصل خرماها (هامين)، داراى وزش ملايمى است و خطرى براى كشاورزان ندارد.

باد شمال شرقى (سُهَيْلْ):بيشتر در هنگام برداشت خرماها و خصوصاً برداشت مضافتى ‏ها مى ‏وزد، تقريباً يك باد سرد، خوشايند و بسيار دلكشى است.

كُرُوُسُكْ: اين باد محلّى خاص روستاى دپكور مى‏باشد كه از درّه‏ هاى پرپيچ و خم رودخانه سرباز به دليل اختلاف دما و فشار به سمت نواحى پست و جنوبى به حركت در مى ‏آيد و در محل تلاقى دو رودخانه سرباز و كيشكور، به صورت بادى ملموس درآمده و در ماههاى سرد سال، موجبات آزار اهالى را فراهم مى ‏آورد. و بيشتر در موقع صبح مى‏ وزد و حتى موجبات گرد و غبار را فراهم مى ‏كند.

برچسب ها: