تنبورک تنبورک ،تنبورگ ،سه تار، تنبوره و تنبیره ،نام هایی است که در بلوچستان به یک ساززهی مضرابی با ساختمانی شبیه دو تار گفته می شود. دونمونه تنبورک دستاندار و تنبورک بی دستان می توان آن را تفکیک کرد. تنبورک در اصل سازی همراهی کننده وسازدست خواننده گروه است و بیشتر برای اکورد گیری استفاده می شود. ساز براساس جای صدای خواننده و سازهای دیگر کوک می شود و به عنوان ابزار حفظ ریتم و کوک قطعه دردست خواننده قرارمی گیرددرمحفل ذکر طریقت در بلوچستان ،تنبورک منحصرا دردست خواننده اصلی اذکار و غزل خوان است. تنبورک دستان دار "فقط در روستای پیرآباد بلوچستان دربین درویشان نقشبندیه متداول است و روی آن پنج یا شش دستان می بندند ولی انگشت گذاری ها گاه فراتر ازاین دستان هاست . از این ساز فقط درمحافل ذکر درویشان این روستا استفاده می شود. دهلک دهلک ساز کوبه ای همراهی کننده سازهای اصلی بلوچستان است. گرچه سازهای اصلی اذکار درمحفل ذکر نقشبندی و چشتی این منطقه رباب و تنبورک ،اما در اجرای غزل خوانی دهک نیز به آنسامبل اجرا اضافه می شود . از دهلک با نام دوکر نیز یاد میکنند بدنه استوانه ای دهلک درجهت خارج قدری انحنا دارد برهردو طرف بدنه پوست کشیده می شود. پوست دو طرف بدنه به توسط ریسمان های منکسر به هم وصل می شوند . ریسمان ها از درون حلقه هایی دربدنه ساز عبور می کنند . کشیدگی پوست دو طرف بدنه ، یا کوک ساز به وسیله این ریسمان ها صورت می پذیرد برخی انواع دهلک به جای ریسمان، میله های فلزی متصل به دایره ای دورپوست دارندکه با باز و بسته کردن مهره های آن کوک ساز تغییر می کند .محمد غزالی در کتاب احیاءعلوم الدین،از دهلک یاد کرده و نکته قابل توجهدرباره آن این است که او استفاده از دهلک را در مراسم سماع تحریم می کند. براین اساس می توان این گمان را داشت که به کار نبردن ساز دهلک در اجرای اذکار در محافل طریقت سابقه ای طولانی دارد و به باور تفکیک سازهای رحمانی و شیطانی نزد اهل طریق مرتبط است .

بنجو در اجرای غزل خوانی در محافل اهل طریقت درمنطقه دهک و همچنین پیرآباد ساز بنجو نیز حضوردارد.بنجو از سازهایی است که از حوزه تمدنی جنوب هندوستان (کارناتیک ) و درمنتهی الیه شعاع جنوب غربی آن منطقه ،به بلوچستان آورده شده است . بنجو ساز منحصر به فردی در میان خانواده سازهای اقوام ایرانی نیز هست . این ساز تنها ساز زهی مضرابی کلاویه دار است . بنجو 6سیم و30 کلاویه دارد.کلاویه ها به شکل دکمه های فلزی دایره هستند . 17کلاویه ازمجموع 30 کلاویه بنجو اصلی و مابقی کلاویه های کوچک فرعی هستند .از 6وتر بنجو 2وتر اصلی و بقیه نقش واخوان دارند . بنجو دارای یک جعبه طنینی نسبتا کشیده ودراز است .این جعبه درمقطع سیم گیر عرض بیشتری دارد و در قسمت دیگر و مقطع گوشه ها دارای عرض کمتر است .بر روی جعبه طنینی صفحه چوبی قراردارد و درقسمتی که محل نواختن مضراب است،سوراخی به شکل بیضی ،دایره یا قطره ایجاد کرده اند که در تشدید صدا و کیفیت صدای بنجو اهمیت دارد .خرک حدودا میان سیم گیر و سوراخ روی صفحه قراردارد .بنجو 6وتر دارد که از یک طرف به سیم گیر و از طرف دیگر پس از عبور از روی خرک دور گوشه ها پیچیده می شوند . روی صفحه بنجو یک تکه چوب نسبتا طویل به عنوان پایه برای پرده ها و شیطانک اصلی تعبیه شده است . پره ها و شیطانک اصلی روی این چوب و در شیارهایی قرار می گیرند . برای هر پرده یک دکمه یا یک شستی وجود دارد . با فشار دکمه بازو تیغه فلزی با وترها برخورد می کند وآنها را به یکی از پرده ها می چسباند .ترتیب قرارگرفتن شستی ها درزیر دست چپ نوازنده همانند کلاویه های پیانو است . 

برچسب ها: