پراکندگی : طوایف براهویی درمناطق زیر سکونت دارند :
1- پاکستان : مراکزعمده­ی آن ها دربلوچستان وسند ، اطراف کویته کلات خاران ، حوض دار ، نوک کندی ، دالبندی ، پنجگور ،؛ تربت ولس بیله است ( ایرانیکا ، 433/ 1Ѵ )
2- افغانستان : گروهی ازبراهویی ها ی نیمه ساکن در مسیر رود هلمند ( هیرمند ) از چهاربرجک به طرف مشرق تا شُراوَک و نوشکی مسکن گزیده اند اینان طول سال را در شراوک زندگی می کنند و شماری ازآن هازمستان را در رودبار و هلمند سفلی می گذرانند ( ایرانیکا ،434 / 1Ѵ )

---

---

  نماینده سراوان، سیب و سوران و زابلی در مجلس نهم پیشنهاد داد: مناطق مرزی استان سیستان و بلوچستان برای ارتقاء اقتصاد و اشتغال‌زایی، منطقه آزاد تجاری اعلام شود. هدایت‌الله میرمرادزهی در گفت‌وگو با خبرنگار حوزه انتخابیه خبرگزاری خانه ملت، با بیان این‌که شهرستان‌های زابلی و سراوان پتانسیلی بالایی در جهت جذب سرمایه دارد، افزود: متأسفانه از این ظرفیت‌ها استفاده نمی‌شود.

---

---

● امْـرۏزْ سَـباهانی ساهِگِـنْــــتْ ساهِگْ رَوْتْ ورۏچْ مَنا گِـنْـد یتّ

● شَـپْ کِه تـَهـارِنْـتْ نَـه کِه پَـه مات وگـُوارِنْـتْ

● مـۏرپَـه چَـرْپی رِچی

● کارْپَه کـَوْرَیْحْ یـڃـشرْکـا هَنْ مَـرْدا کـَـپـیـتّ

● مَـدَ گـا گِـرَیْـحْ وَتی بانْـزِلانْ سُـرڃـنی

---

دامنی یعنی دنباله دار وشامل چندین قوم بزرگ میشود (چاریزهی -جنگیزهی -عبدالزهی-محمودزهی-گمشادزهی-شهرسانزهی-شهدادزهی-مزارزهی-دهانی -گرگیج-شکل زهی -عیسی زهی -دهمرده - جهان تیغ)طبق نظریه این افراد دامنی از جمله قدیمیترین اقوامی میباشد که به ایرانشهر امده اند و اصلیت شامی دارند . حال من نظریه این افراد را ذکر میکنم و برداشت از ان را به عهده خوانندگان عزیز واگذار میکنم

---

کپوت – گل پری – مه پری – گنجی – گل بانو- گل دِرّ – دولُک – زیرّگ – پورچینک – پترونک – ازگند – گُوَهری – ازبوتک – گهنیچ – زرملک – گران ملک – سنجران ملک – هیران – ایران ملک – آهوگ – تاجکی – ماهَل – مگیر – لالین – توتری – سداپ – توتان – شاری – لالی – سلطان ملک – مدو – هانی – گُلی – گَلی - غمناز – سنّاز – گراناز – ملک ناز – درناز – زرناز – گونجت – کلمپُر – شاه خاتون – کاتل – پَوران – مَوری – دادی – چژّیگ – کلپورک – دِرنه – گیشو – آشو – پَتِرک – گرامُزگ – ماهان – ماهو – زرّی – سدو – بیگم – مَلّی – سنگین – روزان – روزَل – خداخیر – شرَپ ناز – شهری – نوری – روزی – ماهی – ...

---

سرايدان: يكي ازروستا های زيبای استان    سيستان وبلوچستان شهرستان ايرانشهر.که در25 کيلومتری شهرستان ايرانشهر.واقع شده است /ازجمله مکان های ديدنی اين روستا می توان به کوه بزرگ اين روستا که به زبان محلی |نيلگ|گفته ميشود.وقبرستان خيلی قديمی چهاردختر. وسد نوکبند ودوقسمت ديگر.که قسمت اول به نام |شهر|که شاليزارهای زيبايی دارد. و|مزرعه نوکبند|.که از لحاظ زيبايی به نهايت خود رسيده است:از ديگرزيبايهااينکه خودروستابه نحوی بناشده است که درمرکزروستاکوه واقع شده واطراف آن را خانه هافراگرفته است...

---

هامین کلمه ای است در زبان بلوچی که به فصل برداشت خرما گفته می شود . هامین فصلی است که کشاورزان نخلدار پس از یک سال کار و تلاش و آبیاری و نگهداری از درخت خرما که در زبان بلوچی مچ نامیده می شود نتیجه شیرین همت و تلاش مضاعف خود را به گرمی احساس می کنند. فصل هامین یا همان فصل برداشت خرما خود به چند مرحله تقسیم میشود . مچ ایوار، مچ بند، مچ سند، مچ بر

---

طراحی مد و لباس به یک حرفه پر رونق و جذاب در دنیای امروزی مبدل گشته است و با توجه به تحول چشمگیر در صنعت مد و لباس این بخش توانسته قسمت اعظم اقتصادی بسیاری از کشورها را شکل دهد و به عنوان برند اقتصادی آن کشور ها خود نمایی کند.

در جهان امروز از لباس تنها وسیله ای برای پوشش و یا محافظت در برابر سرما و گرما استفاده نمی شود بلکه از منظر شرکت ها و کمپانی ها، طراحی مد و  لباس جزو مشاغل پر درآمد بشمار می آید.

---

روستاي ناهوك در ‪ ۳۵كيلومتري شهرستان سراوان واقع شده‌است و مردمی مذهبی و معتدین و با  فرهنگ هستند و روستای با اب تمیز و کشاورزان عالی در منطقه وجاهای نفریخی و سیاحتی این روستا را دو چندان کردی  كه وجود منابع غني اين منطقه را تبديل به سبز و خرم‌ترين مناطق و از قطب‌هاي كشاورزي در  شهرستان سراوان می گویند و روز به روز در حال ترقی می باشد .

---

روستای گنک واقع در استان سیستان و بلوچستان  شهرستان سراوان  می باشد.این روستا  ۴۰ کیلومتر با سراوان فاصله دارد.گنک حدود ۱۵۰۰ نفر جمعیت را در خود جای داده و شامل ۴۰۰ خانوار است.مردم این روستا سنی مذهب و پیرو امام ابو حنیفه (رح) هستند.

از نظر آموزشی باید گفت: که روستای فوق الذکر ۴ مدرسه در مقاطع دبستان و راهنمایی دارد و نزدیک به۳۵۰ دانش آموز در این آموزشگاهها مشغول به تحصیلند.

---

---

بلوچستان دارای آب و هوای خشک و گرم است و مردم آن به دو دسته ساکن و غیر ساکن (عشایر که ایلات بلوچ را تشکیل می دهند) تقسیم می شوند.

اصولاً منبع اصلی درآمد برای بلوچ های ساکن، کشاورزی و برای بلوچ های متحرک، دام پروری است که متأسفانه در سالهای اخیر به علت خشکی فراوان، کشاورزی و دامپروری تا حد بسیار زیادی افت کرده است. در نتیجه عوامل مذکور، مردم بلوچستان، به ناچار به فعالیت های غیر کشاورزی روی آورده اند و سعی کرده اند با توسل به فرآورده های مذکور، زندگی خود را سرو سامان بخشند، بجز ترانه ها و نغمه ها، صنایع دستی نیز بیانگر چهره ای از زندگی مردمان بلوچ است که در رنگها و نقش های سوزندوزی بلوچ یا گلیم و قالی مفهوم می یابند...

---

جلوه های زیبا و دیدنی استان، از دریای عمان تا دریاچه هامون در فصول مختلف، تنوعی دل انگیز را همراه دارد. یادگارهای تاریخی، سرسبزی ها و سربلندی های درختان خرما و قامت بلند و صبور تفتان، هر چند در گذشته به جهت بی مهری های مختلف نتوانسته اند جایگاه واقعی خود را بدست آورند. اینک پذیرای علاقه مندانی خواهد بود تا طبیعت بکر و شرایط منحصر به فردش را دریافته و از تنوع آن کسب فیض و لذت نمایند. *در شهرستان زاهدان، تفریح گاه و تفرج گاه پارک ملت و براسان، مجتمع فرهنگی تفریحی باغ خانواده، موزه مردم شناسی با جلوه های بسیار زیبا از فرهنگ منطقه، کتابخانه مرحوم استاد کامبوزیا، بازارچه سرپوش، ساختمان های قدیمی پست، دادگستری، گمرک و پست شهرمیرجاوه و …

---

بازی های بلوچی: بازی های محلی بلوچستان عبارتند از: پادشا وزیر، چل بازی،چوب بازی، ستط، سرخ پری زردپری، شترسواری، غایم بازی، کَودی کَودی،لپگر، هرکشکا، اشکاتیلی، چوک چوک، لیلی گوگو، آنجلاسیکی، کلاه چل چل،قله پود، چل وشکه، کشتی کچ گردون. که در ذیل به چند نوع از این بازیها می پردازیم.

---

بطورکلی پوشاک هر منطقه تحت تأثیر آب و هوای آن منطقه می‏باشد. باید گفت که لباس بلوچ، لباس قدیمی فلات ایران به ویژه اقوام پارتی(اشکانیان) می‌‏باشد که با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه، تغییراتی در آن پدید آمده است. به علّت گرمای زیاد و تابش شدید خورشید، لباس مردان اغلب به رنگ روشن می‌‏باشد و برای جلوگیری از تابش مستقیم آفتاب عمامه‏ای دور سر می‌‏پیچند و شال یا لنگی بر روی شانه می‌‏اندازند. اما پوشاک زنان بلوچ علاوه بر اینکه تحت تأثیر شرایط آب و هوایی منطقه است، متأثر از فرهنگ کشورهای پاکستان و هندوستان قرار دارد. لباس زنان بلوچ به طرز شگفت آوری سوزن دوزی و یا گلدوزی شده ‏است و روسری یا سریگ زنان نیز سوزن‌دوزی و قلاب‌دوزی می‌شوند.‏..

---

این کتاب که در سال 1356 منتشر شد سفرنامه ای است از آقای دولت به دیار بلوچستان و مسائل مختلفی که می بیند موشکافانه بررسی می کند .ومی توان گفت یکنوع کتاب جامعه شناختی نیز می باشد . شاید همانند کتاب اورازان جلال آل احمد . در قسمتهایی از خودش و دوران کودکی و فقر و تهیدستی خانواده خود می گوید . مانند این قسمت : مرا با فقر دیدار کهنه بوده است . کهنه ، به همان کهنگی دیدار مادرم . به همان کهنگی خطوط چهره و چین های ژرف پشت ابروان پدرم . ....این است که فقر ، همچنانکه کهنه است ، همواره تازه است . زیرا جلوه گاه فقر ، آدمی ست و در اوست که فقر نمود می یابد ، و او پیوسته و گوناگون و همیشه نوچهره است . به گمانم تالستوی بزرگ عبارتی در این مضمون دارد که : فقر به تعداد مردم فقیر ، شکل های گوناگون دارد . اسکن این کتاب را به دوستان کتاباناکی که از تارو پود و یا وابستگی به سرزمین عزیزمان سیستان و بلوچستان دارند تقدیم می کنم .

---

---

دلگوش: ا‍ے نبشتانك بلوچي زبان ‍‍‍‌‎‏‏‏ءِ نامدارين شاعرءُ ندكار استاد عبدالحميد ايران نژادءَهدامرزي ملا كمال هان  هوتءِياتءُ ازم ءِباروءَ نبشتگءُ مني گورءَ اير بوتگ اۓ نبشتانك قراراَت مرز پرگهرءَ چاپ به بيت كه انگتءَ نه مرز پر گهرءَ نے كه دگه جاهۓ چاپءُ شنگ بوتگ البت من چه وتي گليں استادءَ پهلي لوٹاں كه اۓ نبشتانكءِ دير چاپ بوگءِ سوب من بوتگاں هجري شمسي سال ءِاسفندءِ دومي روچءَ اۓ بلوچي زبان ءِمزنين ازمكارءِ بيراني ءِسالروچ انت

---